بررسی الگوهای گفتمان نمایشی از منظر فراتاریخ‌نگاری

Abstract

این مقاله در صدد است به این پرسش پاسخ دهد که نمایشنامه به‌عنوان یک قالب ادبی، چگونه می‌تواند جلوه‌ای گفتمانی پیرامون وقایع تاریخی و مسائل اجتماعی باشد. به‌نظر می‌رسد ضرورتی فراتر از تاریخ، یعنی نیاز به تفکّر پیرامون گذشته و فهم و ادراکِ تاریخ، زمینه‌ساز پیوند میانِ فضای ذهنی مؤلّف و مخاطب در زمان حال و نیز وقوعِ رخدادها در گذشته می‌باشد. هدف این پژوهش بررسی و شناخت الگوهای گفتمان نمایشی پیرامون تاریخ و پدیده‌های اجتماعی از منظر ایدۀ فراتاریخ‌نگاریِ هایدن وایت است. از آن‌جاکه داستان‌پردازی و ظرفیت‌های زبانی، از شاخصه‌های گفتمان در نظریۀ فراتاریخ‌نگاری هستند، فرض بر این است که نمایشنامه از طریقِ امکاناتِ روایی و زبانی، گفتمان پیرامون گذشتۀ تاریخی را در زمان حال ممکن می‌سازد. این پژوهش به روش کتابخانه‌ای و از طریق جمع‌آوری و تحلیل اطّلاعات انجام پذیرفته است. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که نمایشنامه قادر است به واسطۀ ایجاد نظمی زبانی و کلامی، محدودۀ رسمیِ دستورِ زبان روایت را شکسته و از طریقِ امکانات روایی و ظرفیت‌های زبان، مرزهای گفتمان میان گذشته و حال را گسترش دهد.