بررسی راهبردهای پیشگیری ومبارزه با شکنجه در اسناد بین المللی وحقوق کیفری ایران

Abstract

شکنجه در نظام کیفری بسیاری از کشورها و همچنین در سطح بین‌الملل، در قالب اسناد جهانی و منطقه‌ای، جرم‌انگاری شده و راهبردهایی در جهت مقابله با آن پیش‌بینی شده است که این راهبردها در سه بعد تقنینی، قضایی و اجرایی قابل بررسی و ارزیابی است.در بحث شکنجه،نخست باید تعریفی دقیق که نماینگر چارچوب وساختار منطقی آن است، ارائه گردد.در اسناد بین المللی تعاریف متفاوتی از شکنجه ارائه شده است،که جامعترین آنها را می توان تعریف کنوانسیون منع شکنجه 1984 دانست، ماده یک آن مقرر می دارد: «شکنجه عبارت است از ایراد عمدی هرگونه درد یا رنج شدید بدنی یا روانی به یک شخص از جانب مأمور رسمی دولت و یا کسی که در سمتی رسمی عمل می‌کند و یا به تحریک و اجازه و یا سکوت او به منظور اخذ اطلاعات و یا اقرار از او و یا شخص ثالث، مجازات وی از بابت عملی که وی یا شخص ثالث مرتکب شده و یا مظنون به ارتکاب آن است، ارعاب و یا اجبار او و یا شخص ثالث و یا هر دلیلی که مبتنی بر هرگونه تبعیض باشد. درد و یا رنجی که از مجازات‌های قانونی ناشی می‌شود و یا جزء لاینفک و یا لازمه آنهاست از شمول این تعریف خارج است». در حقوق کیفری ایران، شکنجه تعریف نشده است ولی اصل سی هشتم قانون اساسی، اعمال هرگونه شکنجه را منع نموده و دلایل به دست آمده از این طریق را فاقد ارزش و اعتبار دانسته است، در حالی که ماده 578 قانون مجازات اسلامی که ضمانت اجرای کیفری این اصل است با محدود کردن مصادیق شکنجه تنها به شکنجه جسمی، پوشش مناسبی برای اصل سی و هشتم نیست. مطالب پژوهش حاضر،به صورت توصیفی-تحلیلی است.ابزارهای گردآوری اطلاعات نیز شامل فیش برداری واستفاده از بانک های اطلاعاتی وشبکه های کامپیوتری است واز آنجایی که این تحقیق جنبه کیفی دارد وبا روش مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است، مبنا ومعیار استدلال،استنباط ومقایسه است. در مجموع نگارنده در پژوهش حاضر با بررسی راهبرد های ارائه شده درخصوص مقابله با شکنجه در سطح بین الملل وحقوق کیفری ایران به این نتیجه می رسد که به دلیل فقدان ضمانت اجرای کافی وناکارآمدی برخی از راهبردها ،هنوز تا برچیده شدن این معضل جهانی راهی طولانی در پیش است.در پایان نیز راهکارهایی جهت پیشگیری ومبارزه با شکنجه ارائه شده است.