داروها در آب: نگرانی زیست‌محیطی، واقعیت هشدار‌دهنده

Abstract

مصرف رو به افزون داروها و پیامدهای ناشناخته و شناخته شده‌ داروها در محیط، هم‎چون تغلیظ در زنجیره‌ غذایی، اختلال در غدد درون‌ریز، مقاوت دارویی و اثرگذاری بر باروری حیوانات، نگرانی از راه‎یابی این ترکیبات پیچیده به منابع آب را قوت بخشیده است. 5 تا 90 درصد از داروهای مصرف شده، پس از زایل شدن سمیت آن‌ها در کبد، به‎صورت گلوکورونید، از طریق ادرار و مدفوع دفع می‌شوند. در مقیاس جهانی داروهای کنترل‌ کننده کلسترول خون، داروهای قلب و عروق و داروهای ضد افسردگی، پرمصرف‌ترین داروها به‎شمار می‌روند که در منابع آب و حتی در آب آشامیدنی شناسایی شده‌اند. سازمان جهانی بهداشت حضور 15 تا 25 باقی‌مانده‌ داروی پرمصرف را در آب آشامیدنی در مقادیر نانو و میکروگرم بر لیتر تایید کرده است. در ایران، قرص‌های استامینوفن کدئین، سرما خوردگی و آموکسی‌سیلین، مقام‌های اول تا سوم پرمصرف‌ترین داروها هستند و پس از آن‌ها، قرص دی‌فنوکسیلات و آمپول دگزامتازون، مشترکا در جایگاه چهارم قرار دارند. برای مقابله با پیامدهای ناخواسته و نگرانی‌های منبعث از حضور داروها در آب، اجرای برنامه‌های آموزشی با هدف کاهش مصرف و استفاده‌ صحیح از داروها و مواد آرایشی و بهداشتی، تدوین مقررات و رویه‌های کاری برای دفع مناسب داروهای مصرف نشده و نیم‎مصرف شده، اعمال نظارت کافی و سیاست‌های تنبیهی و تشویقی، توصیه و بر آن تاکید شده است. بازطراحی صافی‌ها و استفاده از عامل‌های اکسیدان کلر و ازن، فرآیندهای غشایی نظیر اسمز معکوس، نانوفیلتراسیون، اولترافیلتراسیون و میکروفیلتراسیون همراه با تابش همزمان اشعه‌ فرابنفش با حداقل دوز 400 میلی‌ژول بر سانتی‌مترمربع و تزریق حداقل 3 میلی‌گرم بر لیتر پراکسید هیدروژن برای زدایش باقی مانده هورمون‌ها، داروها، آنتی‌بیوتیک‌ها از آب تجربه شده است.