بنیان های فکری تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری

Abstract

هر اندیشه تمدنی بر شالوده بنیان‌های فکری استوار می‌گردد که این بنیان‌ها، پایه‌های اساسی تمدن‌سازی را فراهم ساخته و براساس آنها انسان‌ها به مثابه عوامل تمدن‌ساز، قواعد آن را تنظیم و فرآیند آن را شکل می دهند. فهم بنیان‌های مذکور، ماهیت تمدن‌سازی را آشکار ساخته و امکان شکل‌گیری تمدن بر پایه آن بنیانها را فراهم می‌سازد. هر یک از اندیشمندان مسلمان از جهتی خاص تمدن‌اندیشی و تمدن‌گرایی را مورد توجه قرار داده‌اند؛ در این بین، حضرت آیه الله خامنه‌ای به عنوان یکی از متفکران و از رهبران برجسته جهان، به تمدن اسلامی و مبانی و ارکان آن اهتمام ویژه‌ای ورزیده‌ و درصدد تحقق تمدن نوین اسلامی هستند. با اذعان به نقش مبانی اندیشه‌ای در تحقق تمدن نوین اسلامی، این نوشتار مؤلفه‌ای مهم در تمدن پژوهی را در کانون توجه خود قرار داده است تا با شناختی صحیح نسبت به این موضوع، بهره‌برداری از آن را در برنامه‌ریزی‌های دولت‌سازی و جامعه‌سازی با رویکرد تمدنی امکان پذیر کند. هدف اصلی مقاله، تبیین بنیان‌های فکری تمدن نوین اسلامی در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای است؛ بر این اساس، پرسش اصلی مقاله عبارت است از اینکه بنیان‌های فکری تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری چیست؟ در پژوهش حاضر، از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است و برای گردآوری داده‌ها از روش اسنادی و کتابخانه‌ای بهره برده است تا مهم‌ترین بنیان‌های فکری تمدن نوین اسلامی را از دیدگاه مقام معظم رهبری با استناد به مجموعه آثار گفتاری و نوشتاری ایشان استخراج و ارائه نماید. یافته‌های پژوهش نشان می دهد که تمدن نوین اسلامی در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از لحاظ هستی‌شناسی بر توحید‌محوری استوار است و در مبانی معرفت‌شناسی، توأمانی نقل و عقل، در انسان‌شناسی، کرامت انسانی و در بحث غایت‌شناسی، سعادت‌طلبی و وصول به سعادت در دنیا و آخرت را مورد توجه قرار می‌دهد.