از هنجارگریزی تا فرا هنجارگریزی و خاموشی در غزلیات شمس در تعامل زبان و هیجانات

Abstract

غزلیات مولانا که تعامل احساس و هیجان او با زبان عقل اوست، یکی از شور انگیزترین اشعار غنائی جهان است. در تعامل این هیجان و زبان و بسامد متغیر این تعامل که به چه میزان هیجانات در آفرینش غزل موثرند و به چه میزان عقل و زبان ـ شعر او را از نوعی هنجار به هنجار گریزی و در نهایت در اوج هیجانات به نوعی فرا هنجارگریزی می‏کشاند که نمونۀ آن را غیر از شعر او بسیار نادر می‏توان یافت. به شکلی که در شعر هرچه بسامد احساسات بالاتر می‏رود شعر او به هنجارگریزی نزدیک می‏شود و گاهی به اصوات بی‏معنی و نهایتاً به خاموشی تبدیل می‏شود. ما در این سیاهه به طبقه‏بندی این اشعار در فاصلۀ بین هنجارگریزی تا فرا هنجارگریزی و نهایتاً خاموشی که در مباحث زبان‏شناسی و روان‏شناسی مطرح گردیده است، پرداخته ایم و شرایط آن‌ها را مورد تحلیل و بررسی قرار داده‏ایم.