بررسی تمثیل و روایت در تفسیر منظوم قرآن صفی‌علیشاه

Abstract

تمثیل یکی از صور خیال و از انواع تشبیه محسوب می­شود که مشبه در آن، معمولا محسوس است و از این طریق می توان مفاهیم انتزاعی را به تصویر کشید. تمثیل در تفسیر منظوم صفی­علیشاه نیز جایگاه والایی دارد و از آن برای تفسیر مباحث عرفانی استفاده کرده است. نگارنده در این پژوهش تمثیل­های موجود در تفسیر منظوم را از منظر انواع تمثیل (بر حسب کوتاهی و بلندی، روایی و غیر روایی بودن و ابزارها و عناصر به کار رفته در آن­ها) مورد بررسی قرار داده و به بررسی عناصر روایی تمثیل­های روایی پرداخته است. نتیجه پژوهش نشان می­دهد که در این تفسیر، شکل­های مختلف تمثیل چون تشبیه تمثیلی، اسلوب معادله، فابل و پارابل به کار گرفته شده است و از این میان، «تشبیه تمثیلی» بیشترین کاربرد را دارد. از نظر فشردگی و گستردگی نیز تمثیل­ها به دو بخش تمثیل­های کوتاه و تمثیل­های بلند تقسیم می‌شوند. هم چنین مفسر از ابزارهای مختلفی چون عناصر طبییعت، حیوانات، اشیاء و انسان­ها در ساخت تمثیل­های خود بهره برده است.