بررسی حق متهم در برخورداری از وکیل بر اساس نوآوری‌های قانون آیین دادرسی کیفری جدید

Abstract

چکیده رعایت حقوق دیگران لازمۀ نظم و امنیت اجتماعی و سیاسی است. همۀ شهروندان برای تضمین امنیت و آزادی خود ناگزیر به رعایت حقوق یکدیگر هستند. متهم به عنوان یکی از افراد جامعه در یک نگاه کلی و جامعه‌شناسانه، کسی است که گمان می‌رود، هنجارهای اجتماعی را زیر پا گذاشته و به حقوق دیگران تعرض کرده است، اعم از اینکه حق شخص خاصی را نادیده گرفته یا اینکه حقوق عموم جامعه را پایمال کرده باشد. چنین فردی وقتی وارد سیکل کیفری می‌شود، از عوامل دستگاه قضائی انتظار دارد که حقوق او را رعایت کنند. حق داشتن وکیل یکی از اصول هفتگانۀ دادرسی عادلانه می‌باشد؛ لذا این حق متهم است که در جریان دادرسی با انتخاب وکیل، آزادانه از خود دفاع کند و در یک دادگاه بیطرف و بر اساس یک دادرسی عادلانه و منصفانه به اتهام او رسیدگی شود. اغلب متهم از حقوق قانونی خود مطلع نیست و نمی‌تواند ادعاهای خود را آن گونه که باید و شاید به سمع مقام قضا برساند؛ از این رو حق داشتن وکیل یکی از تضمینات حقوق دفاعی متهم است. این نوشتار که در صدد بررسی حق متهم در برخورداری از وکیل بر اساس قانون آیین دادرسی جدید می‌باشد، در دو فصل تدوین شده است. هرچند در قانون جدید، در نهایت باید گفت که قانون آیین دادرسی سال 1392 یک پرش و یک موفقیت بزرگ در راستای دستیابی به دادرسی منصفانه و رعایت حقوق بشر است که به درستی راه را از چاه تمییز می‌دهد و وکیل را متعمد سیستم قضائی معرفی می‌کند و از همان ابتدا حضورش را لازم و ضروری می‌داند که این حق مهم باید توسط ضابط دادگستری به متهم گوشزد و تفهیم گردد؛ از این رو، قانونگذار با حذف بسیاری از محدودیت‌ها و موانع و تغیرات عددی، شکلی و ماهوی قوانین حاکم و گرایش به اعمال اصل تفسیر مضیق به نفع متهم و قاعدۀ تساوی سلاح‌ها در تدوین قوانین اصل را بر لزوم داشتن حق وکیل برای متهم قرار داده است؛ اما این دستاورد‌ها و نوآوری‌های قانون جدید خالی از ایرادات و اشکالات حقوقی و اجرائی نیست. با توجه به گام‌های مثبتی که قانونگذار در جهت احقاق حقوق متهم برداشته است، قانون ما با دادرسی عادلانۀ مبتنی بر سیستم اتهامی فاصله زیادی ندارد و این مهم جز با رفع اشکالات و نواقص موجود تحقق نمی‌یابد.