واکاوی اندیشه مقاومت جمهوری‌اسلامی ایران در برابر ایالات‌متحدۀ آمریکا

Abstract

تضادهای سیاسی در روابط ایران و آمریکا، موضوع موردعلاقۀ بسیاری از پژوهشگران دانشگاهی است. برخی از آن‌ها انگارۀ مقاومت در جمهوری‌اسلامی را به‌عنوان بخشی از سازوکارهای کنش راهبردی در برابر آمریکا می‌دانند. این موضع بدان معناست که سیاست در ایران، اندیشۀ مقابله با سیاست‌های تهاجمی آمریکا را بازتولید می‌کند؛ این رویکرد زیربنای مقاومت را در سیاست‌خارجی ایران شکل می‌دهد. این پژوهش، ضمن بررسیِ انتقادی تحلیل‌های رویدادمحور، ریشه‌های مقاومت مذکور را در جریانِ تکوینِ دیگریِ نوظهور به‌نام غرب جست‌وجو کند و نشان می‌دهد که منازعۀ تهران-واشینگتن، یک‌سره ساخته‌ و پرداختۀ ج.ا.ایران یا صرفاً حاصلِ رویدادهای تاریخیِ میان دو کشور نیست؛ به بیان دیگر، مقاومت جمهوری‌اسلامی در برابر آمریکا یا آن‌چه در این پژوهش، آمریکانکوهی، نامیده می‌شود، حاصل به‌ارث‌بردنِ توشه‌ای تاریخی از غرب‌نکوهیِ برخی از مؤثرترین کارگزاران و اندیشه‌گران ایرانی در دو سدۀ اخیر است. پرسش اصلی آن است که ریشه‌های تفکر انتقادی ایران نسبت به آمریکا و جهان غرب کدام است. این پژوهش نشان خواهد داد که گرچه نمی‌توان از تأثیر پیشینۀ روابط ایران و آمریکا غفلت کرد، اما برخلاف یافتۀ بسیاری از پژوهش‌ها، مقاومت ج.ا. ایران در برابر آمریکا صرفاً به‌دلیل رویدادهای تاریخی میان دو کشور شکل نگرفته‌است و این موضع‌گیری ریشه در تقابل هویتی و هستی‌شناسانه با مبانی اندیشه و هویت غرب دارد.