تحلیلی بر برنامه­ های توسعه و سیاست­ های زمین شهری با تأکید بر رویکرد حکمروایی خوب زمین؛ موردپژوهی: کلانشهر تهران

Abstract

<strong>زمین پایه</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>ی هرگونه توسعه شهری است و نقش مهمی در راستای تحقق توسعه</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>ی پایدار شهری بازی می</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>کند؛ البته این موضوع با چگونگی تصمیم</strong><strong>‌</strong><strong>سازی</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>های زمین شهری و به عبارت بهتر حکمروایی زمین ارتباط می</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>یابد. در این میان رویکرد حاکم بر برنامه</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>های توسعه و سیاست</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>های زمین شهری و تحلیل آن بر پایه</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>ی الگوی حکمروایی خوب زمین گام مهمی در آسیب</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>شناسی اقدامات و فعالیت</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>های گذشته و ترسیم دورنمای مناسب برای آینده محسوب می</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>شود. این تحقیق از سنخ تحقیقات توصیفی ـ تحلیلی و روش کلی حاکم بر تحقیق نیز روش تحلیل ثانویه است که با معرفی حکمروایی زمین و ویژگی</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>های آن، تلاش شده است تا برنامه</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>های توسعه و سیاست</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>ها و قوانین زمین شهری از منظر الگوی حکمروایی خوب زمین تشریح و الزامات و چالش</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>های آن به صورت موردی در کلانشهر تهران به بحث گذاشته شود. نتایج نشان می</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>دهد که سیاست</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>های زمین شهری، ضوابط منطقه</strong><strong>‌</strong><strong>بندی و تفکیک زمین، نقایص برنامه</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>ریزی مسکن، تداخل قوانین با یکدیگر، نبودِ چشم</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>انداز مناسب در حوزه</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>ی مدیریت زمین شهری و پاسخگو نبودن نهادهای زمین شهری منجر به سوداگری زمین و مسکن در کلانشهر تهران و نادیده</strong><strong>­</strong><strong> گرفته شدن گروه</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>های کم </strong><strong>­</strong><strong>درآمد و آسیب</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>پذیر در طرح</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>های شهری و افزایش پراکنده</strong><strong>‌</strong><strong>رویی شهری، گسترش ساخت و سازهای بی</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>رویه و بی</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>ضابطه، تضییع حقوق شهروندی و نقض قوانین معماری و شهرسازی شده است که برخلاف اصول و معیارهای حکمروایی خوب زمین است. روند متمرکز تصمیم</strong><strong>‌</strong><strong>­</strong><strong>گیری و شکل</strong><strong>­</strong><strong>‌</strong><strong>نگرفتنِ مدیریت محلی زمین، فقدان شفافیت و مبهم</strong><strong>­</strong><strong> ماندن وضع مالکیت اراضی داخل و خارج از محدوده و حریم کلانشهر نیز از مواردی است که با اصول حکمروایی خوب زمین در تضاد است. از </strong><strong>­</strong><strong>این</strong><strong>­</strong><strong>رو، لزوم تجدیدنظر در ساختار حکمروایی زمین و تفویض وظایف و اختیارات به سطوح محلی از سوی دولت امری ضروری است؛ البته با ذکر این نکته که تحقق مدیریت محلی زمین خود منوط به تحقق حکمروایی شایسته زمین است. </strong>