پایش و روندیابی تغییرات کاربری اراضی حوضه ابرکوه با استفاده از تصاویر ماهواره ای (2014-1976)

Abstract

<strong>بدلیل افزایش تغییرات مخرّب کاربری اراضی که عمدتاً بوسیله فعالیت</strong><strong>‌</strong><strong>های انسانی انجام می</strong><strong>‌</strong><strong>گیرد، کشف و بارزسازی تغییرات و ارزیابی اثرات زیست محیطی آنها جهت برنامه</strong><strong>‌</strong><strong>ریزی و مدیریت آتی منابع ضروری است. بنابراین هدف از این پژوهش، پایش و روندیابی تغییرات کاربری اراضی حوضه</strong><strong>‌</strong><strong>ی کویر ابرکوه در بازه زمانی 38 ساله (2014-1976) به منظور ارزیابی و مدیریت مسائل زیست محیطی از قبیل فشار انسان بر زمین بدون لحاظ نمودن ظرفیت تحمل، و بررسی روند تغییرات مساحتی کاربری</strong><strong>‌</strong><strong>ها در جهت شناخت مناطق دارای تنش محیطی می</strong><strong>‌</strong><strong>باشد. در این راستا از داده</strong><strong>‌</strong><strong>های تصاویر ماهواره</strong><strong>‌</strong><strong>ای لندست، سنجنده</strong><strong>‌</strong><strong>های</strong> MSS <strong>(1976)، </strong>TM<strong> (1990)، </strong>ETM+ <strong>(2000 و 2006) و </strong>OLI <strong>(2014)؛ و تکنیک</strong><strong>‌</strong><strong>های دورسنجی نظیر طبقه</strong><strong>‌</strong><strong>بندی نظارتی و ارزیابی دقت پس از طبقه</strong><strong>‌</strong><strong>بندی برای شناسایی نوع کاربری</strong><strong>‌</strong><strong>ها، و اعمال توابع تحلیل مؤلفه مبنا، تسلدکپ و تفاضل تصاویر برای پایش تغییرات استفاده شده است. نتایج طبقه</strong><strong>‌</strong><strong>بندی حاکی از بارزسازی هفت نوع کاربری شامل اراضی شهری، زراعی، بایر، صخره</strong><strong>‌</strong><strong>ای، مرتعی، جلگه رسی و کویر می</strong><strong>‌</strong><strong>باشد که سال 2014 با مقادیر ضریب کاپا 18/82 درصد و دقت کل 76/0 بالاترین دقت را دارد. نتایج روندیابی تغییرات کاربری</strong><strong>‌</strong><strong>ها بیانگر سیر صعودی سطح اراضی مرتعی (65/5</strong><strong>‌</strong>%<strong>)، صخره</strong><strong>‌</strong><strong>ای (52/2</strong><strong>‌</strong>%<strong>)، بایر (63/3</strong><strong>‌</strong>%<strong>) و کشاورزی (04/1</strong><strong>‌</strong>%<strong>)، و سیر نزولی مساحت اراضی شهری (33/4</strong><strong>‌</strong>%<strong>)، جلگه رسی (89/6</strong><strong>‌</strong>%<strong>) و کویر (03/6</strong><strong>‌</strong>%<strong>) می</strong><strong>‌</strong><strong>باشد. از منظر توابع تحلیل مؤلفه مبنا و تسلدکپ، به ترتیب 748/1</strong><strong>‌</strong>%<strong> (4912/306 کیلومترمربع) و 989/3</strong><strong>‌</strong>%<strong> (961/699 کیلومترمربع) از سطح منطقه مطالعاتی با تغییرات افزایشی کاربری روبرو بوده، و در مجموع روند کلی تغییرات طبقات افزایشی، صعودی است.</strong><strong>بیشترین تغییرات کاربری از نوع مخرب و ویرانگر بوده و از لحاظ فضایی منطبق بر محدوده اطراف مراکز تجمع انسانی مانند شهرهای ابرکوه و مهردشت می</strong><strong>‌</strong><strong>باشد.</strong><strong>بدیهی است که در اثر تداوم این روند، حوضه ابرکوه در آینده</strong><strong>‌</strong><strong>ای نزدیک، تبدیل به یک اکوسیستم غیرفعال مرده می</strong><strong>‌</strong><strong>گردد که فاقد هر گونه پتانسیل تولید اکولوژیک و بیولوژیک است.</strong>