عوامل ژئوپلیتیکی مؤثر بر امنیت مرزی خراسان در ادوار تاریخ

Abstract

در طول تاریخ ایران نقاط مرزی کشور به عنوان یکی از عوامل آسیب‌زای امنیت ملی مطرح بوده است. از ایران باستان تا دوران معاصر حفاظت از مناطق مرزی و کاهش آسیب‌های ناشی از هجوم بیگانگان به این مناطق به عنوان معضل اساسی همه حکومت‌های ایرانی مورد بحث بوده است. مرزها استراتژیک‌اند و به عنوان نمونه و حتی نماد استراتژیک بودن معرفی می‌شوند. به طوری که نوارهای مرزی ایران در طول تاریخ بیشترین رویارویی‌ها و برخورد‌های محسوس دولت- ملت‌ها را به خود دیده است. ریشه‌های تکوین و تبدیل منطقه سرحدی به خط مرزی، ناپایداری مرزها در طول تاریخ، کارکرد مرزها و نقش مبادلاتی آنها در استراتژیک شدن این نوارها نقش داشته است. در واقع مسأله‌ی مرز و مرزبانی همواره از امور اساسی و مهم حکومت‌ها بوده و هر سلسله‌ای در طول تاریخ با داشتن حد و قلمروی مشخص در مسیر پاسداری از آن با دیگر سلسله‌ها منازعاتی بر پا کرده است. در این مقاله سعی شده با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی عوامل مؤثر بر اهمیت نقش تاریخی، سیاسی، اقتصادی و مذهبی خراسان به عنوان یکی از مناطق مهم مرزی ایران به عنوان ایالت مرزی خراسان در طول تاریخ مورد بررسی قرار گیرد.