وضعیت پایداری جمعیتی سکونتگاه‌های روستایی در مناطق خشک و نیمه‌خشک (نمونه موردی شهرستان سرایان)

Abstract

رفع عدم‌تعادل‌های منطقه‌ای در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گرفته و بر اساس این هدف، تفکر حمایت از مناطق محروم در حال بازساخت فضای جغرافیایی است، لیکن تفکر حاکم بر نظام برنامه‌ریزی قبل از انقلاب، تفکر نظام سرمایه‌داری بوده که این امر عدم‌تعادل‌های زیادی را در سطح منطقه‌ای به همراه داشته و اصلاح ساختار فضایی را با مشکلاتی مواجه نموده است. از جمله نتایج این عدم‌تعادل‌های منطقه‌ای، مهاجرت‌های شدید روستا-شهری است. ناحیه‌ی مورد مطالعه یعنی شهرستان سرایان در استان خراسان‌جنوبی نیز با مشکلاتی در سازمان فضایی سکونتگاه مواجه است از جمله؛ کوچکی و پراکندگی سکونتگاه‌های روستایی، تخلیه روستاها، مهاجرت‌های شدید روستاییان و ... به طوری که، در سال 1385، حدود 24% روستاهای این ناحیه کم‌تر از 100 نفر و حدود 37% سکونتگاه‌های روستایی بین100-200 نفر جمعیت داشته‌اند. هم‌چنین، نیمی از روستاهای ناحیه‌ی تحت مطالعه با رشد منفی جمعیت مواجه بوده‌اند، لذا در این پژوهش که از لحاظ ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی است، وضعیت پایداری جمعیتی سکونتگاه‌های روستایی ناحیه، مورد بررسی قرار گرفته و علل ناپایداری تبیین گردیده است، در نهایت اثرات ناپایداری جمعیتی بر امنیت بیان شده و پیشنهادات لازم برای پایداری جمعیتی روستاهای ناحیه ارائه گردیده است.