تحلیل بازتاب‌های سیاسی فضایی بازارچه‌های مرزی مطالعه‌ی موردی: بازارچه‌های مرزی استان‌ خراسان‌جنوبی با تأکید بر بازارچه‌ی مرزی ماهیرود

Abstract

در کشور ما مناطق مرزی از مناطق حساس و استراتژیک کشور به شمار می‌روند. ناتوانی‌های بالقوه طبیعی و اقتصادی و دوری از مرکز کشور و به‌تبع آن دوری از کانون‌های قدرت سیاسی، اقتصادی و تصمیم‌گیری از ویژگی‌های اصلی این مناطق است. تأسیس بازارچه‌ی مرزی از شناخته‌شده‌ترین روش‌های توسعه‌ی اقتصادی نواحی مرزی است که می‌تواند تحول بنیادی در تولید، اشتغال، تثبیت جمعیت مرزنشین، افزایش درآمد و درنهایت توسعه‌ و امنیت پایدار در منطقه ایجاد کند. استان خراسان‌جنوبی با حدود 400 کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان از دیرباز به لحاظ قرارداشتن در مسیر جاده‌ی ابریشم در مبادله‌ی کالا و تجارت از اهمیت خاص و ویژه‌ای برخوردار بوده است. یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تجاری این استان نسبت به استان‌های هم‌جوار ویژگی خاص ژئوپلیتیکی و بیش‌ترین مرز مشترک با افغانستان و نیز وجود چهار بازارچه‌ی مرزی فعال و هم‌چنین قرار گرفتن در کریدر شمال-جنوب و شرق به غرب کشور است. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و میدانی (مصاحبه‌ها و مشاهدات نگارنده) به بررسی بازتاب‌های سیاسی فضایی بازارچه‌های مرزی استان بعد از تأسیس آن پرداخته شده است. نتایج بررسی‌ها در این مقاله حاکی از آن است که بازارچه‌ی مرزی ماهیرود سربیشه نسبت به سه بازارچه‌ی مرزی دیگر به عنوان یکی از اهرم‌های مهم در ایجاد اشتغال و توسعه‌ی روابط تجاری با کشورهای هم‌جوار در سال‌های گذشته بوده و پیوسته تأثیر قابل توجهی در فعالیت‌های اقتصادی و ایجاد امنیت منطقه‌ی سربیشه و حتی استان داشته است.