هیدروپلیتیک شرق کشور و چالش های امنیتی آینده

Abstract

قلمروهای شرقی ایران از دیدگاه جغرافیای سیاسی، دارای دو کانون اصلی و مهم است که با تکیه بر عامل مذهب، نقشی اساسی در مدیریت و تأمین امنیت نرم )غیرمستقیم( این مناطق ایفا می کنند. در کنار مراکز اداری-رسمی که نقشی مستقیم برای ایجاد امنیت دارند، این دو کانون ژئوپلیتیک یعنی مشهد و زابل )سیستان(، هر کدام به منزله ی یک تکیه گاه مهم، بخش های وسیعی از مرزهای شرقی ایران را کنترل می نمایند. به عبارتی میزان آرامش و امنیت استان های شرقی، تا حد زیادی به درجه ی قدرت، امنیت و اطمینان این دو کانون بستگی دارد. این در حالی است که هر دو کانون متأسفانه در مسأله ی تأمین آب به عنوان یکی از اساسی ترین نیازهای اولیه، وابسته به افغانستان هستند. به نظر می رسد که عملکرد مسؤولین و دست اندرکاران مربوطه نیز به جای کاهش وابستگی این دو منطقه به افغانستان بی ثبات و غیرقابل اطمینان، در راستای وابستگی بیش تر آن ها به خارج از مرزها است. شاید برای تأمین آب منطقه ی شرق کشور، به خصوص خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان که با کم آبی روبرو هستند، در حال حاضر جایگزینی جز انتقال آب از آن سوی مرزها وجود نداشته باشد؛ اما حداقل کار اندیشیدن تدبیری برای وابستگی متقابل افغانستان به ایران و برقراری موازنه ی ژئوپلیتیک برای تأمین امنیت پایدار در شرایط اضطراری آینده است. این مقاله در صدد است با روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس منابع و داده های کتابخانه ای، اسنادی و الکترونیک به بررسی وضعیت هیدروپلیتیک شرق کشور پرداخته و چالش های امنیتی ناشی از عدم دوراندیشی در این زمینه را گوشزد نماید.