کاوشی بر مفهوم سرمایه اجتماعی در قرآن کریم

Abstract

سرمایه­ی اجتماعی، پدیده­ای جامعه ­محور و بنابراین موقعیتی است. لذا در صورتی نقش و کارکرد خود را به خوبی ایفا می­کند که متناسب با فرهنگ بومی حاکم در هر جامعه از جمله ایران اسلامی باشد. پژوهش حاضر از حیث هدف توسعه­ای و به لحاظ روش کیفی بود و با نظر به اینکه در این پژوهش دستیابی به فهم عمیقی از مفهوم سرمایه­ی اجتماعی از منظر قرآن کریم مورد توجه بود، روش پژوهش در این بخش مطالعه موردی کیفی بود. به منظور احصاء مؤلفه ه‌های سرمایه­ی اجتماعی در قرآن کریم و پرهیز از هر گونه سوگیری ذهنی در استخراج مؤلفه‌ها و همچنین تسریع در نتیجه­گیری، با تمرکز بر روی قرآن کریم و استفاده از کتب تفسیر راهنما و نمونه، کلیه سوره‌هایه‌های این کتاب نورانی مطابق با روش فرآیند چرخه­ای تحلیل (مشتمل بر چهار مرحله: گردآوری اطلاعات، تقلیل احیاگرانه­ی داده­ها، سازماندهی و تحلیل اطلاعات و تفسیر و نتیجه گیری) (ترک­زاده، 1388) مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. در نهایت به منظور درک بهتر و سریع­تر مفهوم سرمایه­ی اجتماعی بر اساس قرآن کریم، موارد احصاء شده در قالب چارچوبی منسجم مشتمل بر مبانی، ابعاد و پیامدهای سرمایه­ی اجتماعی و همچنین جهت‌گیری معنوی تنظیم شدند (شکل 2). مطابق با این پژوهش، می­توان گفت، با توسعه­ی سرمایه­ی اجتماعی بومی و اسلامی در جامعه اسلامی، نتایج و پیامدهایی برای جامعه به بار خواهد آورد که ضمن اثرپذیری از ویژگی­ افراد، شبکه­ها، هنجارهای اجتماعی موجود در آن شبکه ه‌ها و میزان اعتماد اجتماعی افراد بر مبنای مبانی اعتقادی­شان، زمینه تحقق بسیاری از اهداف جامعه اسلامی را نیز فراهم خواهد آورد.