شناسایی متغیرهای موثر بر توسعه اقتصادی- اجتماعی آینده شهرستانهای ایران با رویکرد برنامه ریزی سناریو مبنا (نمونه موردی: شهرستان خرم‌آباد)

Abstract

<strong>مناطق شهری و روستایی امروزه در محیطی با پیچیدگی زیاد و تغییرات سریع زندگی می­کنند و روش‌های سنتی در تعبیر و درک برای توسعه این محیط­های جمعی با توجه به‌سرعت بالای تغییرات آنها، کار آیی خود را ازدست‌داده‌اند؛ بنابراین ضرورت به‌کارگیری روش‌ها و فنون جدید برای توسعه آینده این مناطق امری اجتناب‌ناپذیر است. یکی از روش‌های علمی جدید در این زمینه علم آینده­نگاری است که کمک می­کند برنامه­ریزان و متخصصین، مسیرهایی با ریسک‌پذیری پایین­تر برای دست­یابی به اهداف توسعه آینده مناطق و شهرها انتخاب کنند. با توجه به این ضرورت، پژوهش حاضر به دنبال شناسایی مهم‌ترین متغیرها و قابلیت‌های تأثیرگذار بر توسعه</strong><strong>اقتصادی- اجتماعی</strong><strong> شهرستان خرم‌آباد</strong><strong> تا</strong><strong>سال 1410 می­باشد. روش تحقیق تحلیل ساختاری و هدف کاربردی است. داده‌های جمع‌آوری‌شده شامل 50 متغیر راهبردی (ماتریس 50*50) و 19 قابلیت (ماتریس 19*19) اثرگذار بر توسعه شهرستان خرم‌آباد</strong><strong> در افق1410</strong><strong> است که از طریق مطالعه اسناد (آمایش سرزمینی و سایر اسناد بالادستی) و نظر کارشناسان جمع‌آوری‌شد. در گام بعدی، متغیرها در ماتریس متقاطع (پرسشنامه) تعریف شدند و از نخبگان خواسته شد، امتیازات هر متغیر را بر حسب میزان تاثیرگذاری از (0 بدون تاثیر تا 3 تاثیرگذاری بالا) را وارد ماتریس کنند. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که: با دو بار چرخش داده‌ای ضریب پرشدگی، 565/89 می‌باشد و این نشان‌دهنده تأثیرگذاری بالای متغیرها بر یکدیگراست. همچنین، متغیرهای راهبردی « بودجه اختصاص‌یافته به بخش‌های مختلف شهرستان</strong><strong> با امتیاز92</strong><strong>»،، «مدیریت کلان کشور با امتیاز 85»، «حکمروایی شهری با امتیاز خالص تأثیرگذاری 81»</strong><strong> و</strong><strong> «خشک‌سالی و کمبود منابع آبی با امتیاز 87» به‌عنوان مهم‌ترین متغیرها</strong><strong>کلان</strong><strong> با خالص تأثیرگذار بالا بر توسعه شهرستان شناسایی شدند. در ادامه نتایج تحلیل نشان داد که قابلیت‌های اولویت‌دار جهت توسعه شهرستان خرم‌آباد برای سال 1410 عبارت‌اند از؛ «گردشگری؛ اکو توریسم و آثار تاریخی»، «زراعت شهرستان و تولید محصولات متنوع»، «شهرک‌های صنعتی شهرستان خرم‌آباد و تولیدات صنعتی».</strong>