واکاوی مفهوم سرمایه اجتماعی در غرب و جهان اسلام؛ مطالعه تطبیقی پیر بوردیو و امام خمینی

Abstract

مفهوم سرمایه اجتماعی چارچوب‌های تبیینی جدیدی در ملاحضات جامعه‌شناختی پیش روی محققین قرار داده است. در این میان به نظر می‌رسد این مفهوم در غرب و جهان اسلام به معانی متفاوتی از هم مورد استعمال قرار می‌گیرد. ما با هدف شناخت شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود در برداشت از مفهوم سرمایه اجتماعی، به واکاوی این مفهوم و مبانی فکری موثر بر نظریه‌پردازان این مفهوم، اقدام کرده‌ایم. در این تحلیل با استفاده از روش تطبیقی به سراغ اندیشه‌های پیر بوردیو و امام خمینی به نمایندگی از دو جریان فکری غربی و اسلامی رفته و به مرور اندیشه‌های آنها پرداخته‌ایم. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد سرمایه اجتماعی از منظر متفکرین غربی از جمله بوردیو، از مجموعه روابطی شامل می‌شود که افراد با هدف کسب منفعت شخصی و سود مادی در شبکه‌ها و گروه‌های گوناگون به تعامل می‌پردازند. اما در سرمایه اجتماعی از منظر اسلام و امام خمینی با در نظر گرفتن رضایت خداوند و ایمان به خدا و دوری از خودخواهی شخصی، تعاملات اجتماعی در شبکه‌ها و گروه‌ها در جهت منفعت شخصی و سود مادی صورت نمی‌گیرد؛ هرچند ممکن است منفعت شخصی هم از این طریق به افراد برسد اما هدف غایی نمی‌باشد.