پویش شهر شهرگرایی و شهرنشینی در قرون سوم تا پنجم هجری در ایران

Abstract

<span style="font-size: medium;">ایران در قرون سوم تا پنجم هجری، شاهد</span><span style="font-size: medium;">یکی از دوره‌های رونق شهرنشینی</span><span style="font-size: medium;">است. شهر این دوره شهر تجاری، دارای قابلیت تولید صنعتی و فضای شهر تبلور حضور فعال گروه‌های زنده‌اندیش است</span><span style="font-family: Times New Roman; font-size: medium;">.</span><span style="font-size: medium;"> در خصوص چگونگی روند و تشکل فضایی آن، مباحثات فراوانی بوده و هست. هدف این مقاله تبیین آن از طریق تحلیل پویش‌های عمومی توسعه شهرنشینی و شهرگرایی و تبیین ساختار و مفهوم شهر است. روش این بررسی روش تحلیل سیستمی‌ ـ‌ تاریخی است.</span> <span style="font-size: medium;"> </span><span style="font-size: medium;">مباحث اصلی در این تحقیق، بررسی رویکردها و روند تدارک ِتولید مازاد، تحول سیستمی متعادل نیروهای حکومت محلی با بازار، اصناف و سایر بنیان‌های اجتماعی آن، توسعه روند شهرنشینی، توسعه شهرگرایی و مهمترین یافته، معرفی ملازمت روند شهرنشینی و شهرگرایی است که رشد شهر آزاد‌اندیش در قرون سوم تا پنجم هجری ممکن کرد.</span> <span style="font-size: medium;">این شرایط در دوره غزنویان و سلجوقیان با چالش مواجه شد: الگوی سیاسی حکام محلی و جانبداری از خلفا، نابودی استقلال نسبی اصناف، منازعات فرساینده گروه‌های خردگرا و جنبش‌های اجتماعی مردمی با خود و با حکومت و منازعات دینی، به تدریج خردگرایی و موسسات مدنی و علمی را در شهر زایل کرد، حاکمیت عقل از صحنة اجتماعی رخت بربست و زوال عقل و عدم ملازمت شهرنشینی و شهرگرایی به پیش شرط زوال شهر آزاداندیش بدل شد.</span> <span style="font-size: medium;"> </span>