فهم فرآیند شکل‌گیری سرمایه اجتماعی با به‌کارگیری آموزه‌های قرآنی

Abstract

سرمایه اجتماعی از مفاهیم مهم در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی نوین و ضروری‌ترین عناصر برای رسیدن به اهداف متعالی جامعه و انسجام اجتماعی است. از آنجا که قرآن منبع اصلی معارف اسلامی است، هدف اساسی پژوهش حاضر بیان مؤلفه‌های قرآنی سرمایه اجتماعی، و یافتن عوامل علی تأثیرگذار، زمینه‌ای، مداخله‌گر و راهبردهای آن است. پژوهش حاضر، بر اساس نوع هدف، بنیادی و به لحاظ روش، کیفی و دارای رویکرد استقرایی است. در شناسایی مدل، تکنیک داده‌بنیاد به‌کار گرفته شد. پس از بررسی آیات مرتبط با موضوع 56 کد را برای سرمایه اجتماعی یافت شد. بر اساس مدل ناهاپیت و گوشال مبانی سرمایه اجتماعی به سه بعد شناختی، ساختاری، و ارتباطی تقسیم می‌شود. بعد از کاربست تکنیک داده‌بنیاد می‌توان گفت این مبانی نیازمند یک سری عوامل مهم است که در صورت نبود آن‌ها سرمایه اجتماعی شکل نمی‌گیرد. مهرورزی، تنش‌زدایی، حمایت اجتماعی، انسجام اجتماعی و هنجارگرایی و جز آن مهم‌ترین عواملی‌اند که با توجه به آموزه‌های قرآن می‌توانند باعث افزایش سرمایه اجتماعی شوند. در نهایت، از مجموعه مؤلفه‌های قرآنی الگوی مفهومی مطرح شده است.