تحلیل و بررسی خوشنویسی بوستان سعدی موزه ملی مَلک (به خط سلطان‌علی مشهدی و بررسی صحت رقم آن)

Abstract

شهرت سلطان‌علی مشهدی (841-926ق.) در خوشنویسی با خط نستعلیق، به دو موضوع کثرت کتابت نُسخ خطی نفیس در سایه‌ی حمایت حکومت تیموریان همچنین تألیف اولین رساله‌ی آموزشی در خط نستعلیق در سال 920 هجری ق. برمی‌گردد. در میان آثار متعدد سلطان‌علی مشهدی، نسخه‌ای بدون تاریخ از بوستان سعدی با قلم خفی نستعلیق در کتابخانه موزه ملی مَلک موجود است که از قوت قلم و پختگی قابل توجهی برخوردار است اما در کتاب‌های نسخه‌شناسی مشهور، ثبت نشده است. در پژوهش حاضر با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به روش اسنادی، توصیفی و تطبیقی، به ارزیابی شباهت‌ها و تفاوت‌ها و مقایسه‌ی سبک خط نستعلیق بوستان موزه ملک با سبک آثاری از سلطان‌علی مشهدی که شکی در صحت انتسابشان به وی نمی‌باشد پرداخته و ضمن معرفی انواع مختلف جعل آثار هنری و ارائه نمونه‌هایی از جعل‌های صورت پذیرفته، صحت رقم سلطان‌علی مشهدی در ذیل کتاب مذکور مورد تحلیل و بررسی قرار خواهد گرفت. در انتها درمی‌یابیم که ریتم مدات، پیوستگی سطرها و سنجیده سوار نمودن حروف و کلمات روی یکدیگر، چینش نقطه‌ها و حتی رقم سلطان‌علی در اثر بوستان سعدی موزه ملک شباهتی قابل قبول با دیگر آثار سلطان‌علی مشهدی دارد و ما را در نیل به پاسخ این سؤال که آیا بوستان سعدی مورد بحث، اثر سلطان‌علی مشهدی است یا خوشنویس دیگری دیوان مذکور را کتابت نموده و در زمان‌های بعد به نام سلطان‌علی جعل شده است؟ رهنمون خواهد ساخت.