جوهره فرقه‌گرایی در سازمان‌های دولتی: پژوهشی در افغانستان

Abstract

<strong>هدف:</strong> فرقه‌گرایی در سازمان، در فراگرد مردم‌سالاری سازمانی پدیده‌ای کژکارکردی و اخلالگر تلقی می‌شود. پژوهش حاضر با هدف کشف جوهره این پدیده در سازمان‌های دولتی ولایت هرات افغانستان انجام شده است. روش: راهبرد پژوهش، پدیدارشناسی وصفی و مشارکت‌کنندگان در آن 24 نفر از کارکنان 16 سازمان دولتی ولایت هرات افغانستان بودند که با استفاده از نمونه‌گیری نوعی تا مرحله اشباع نظری انتخاب شده بودند. برای تحلیل مصاحبه‌ها از نرم‌افزار Maxqda استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که جوهره فرقه‌گرایی در سازمان‌های مورد مطالعه، شامل چهار دسته آلایه‌های رفتاری فرقه‌گرایانه به‌عنوان سازه‌های سامان‌بخش این پدیده می‌شود که عبارت‌اند از رفتارهای سیاسی فرقه‌ای، تقدم روابط فرقه‌ای بر ضوابط، تبعیض فرقه‌ای و مبادله فرقه‌گرایانه رهبر ـ عضو. نتیجه‌گیری: رفتارهای فرقه‌گرایانه سازمانی در قلمرو مکانی پژوهش رفتارهای سیاسی فرقه‌ای با ماهیت نفع‌طلبانه برای اعضای فرقه در سازمان حتی به بهای منافع جمع هستند که به‌صورت تبعیض فرقه‌ای از نوع جنسیتی و قومی ظهور می‌یابند. در این پدیده از رهگذر مبادله فرقه‌گرایانه رهبر ـ عضو، اعضای فرقه توسط مدیریت سازمان خودی و سایر اعضا غیرخودی تلقی می‌شوند و در نتیجه خودی‌ها در مقایسه با اعضا از منافع ویژه‌ای برخوردار خواهند شد. با این فرض، روابط فرقه‌ای بر ضوابط ترجیح داده می‌شوند.