مکان یابی مقررات کیفری در فقه و پیامدهای روش شناختی آن

Abstract

چکیده: مباحث فقه اغلب در چهار گروه "عبادات"، "معاملات"، "ایقاعات" و "احکام و سیاسات" دسته‌بندی شده‌اند. مقررات جزائی در دسته "احکام و سیاسات" قرارگرفته‌اند. حتی کسانی که باب‌های فقهی را به گونه‌ای دیگر دسته‌بندی کرده‌اند مباحث جزایی را زیر عنوان عبادات قرار نداده‌اند. با این حال در عمل، با مقررات جزایی اسلام به نوعی همچون مباحث تعبدی، توقیفی و تغییرنابردار رفتار شده است. این مقاله با توجه به جایگاه مباحث جزایی از یک سو و تحلیل طبع و ماهیت بسیاری از آنها از سوی دیگر نشان می‌دهد که مباحث فقه جزایی را نمی‌توان یکسره در شمار مباحث تعبدی و توقیفی قلمداد کرد. اگر احکام ناظر به بیان حرمت و جرم‌انگاری برخی اعمال در شمار مسائل توقیفی باشد، مسائل مربوط به چند و چون کیفر که نوعی واکنش اجتماعی به جرم است در شمار مسائل عبادی و رازمند نیستند. در نتیجه آنها از تغییر و تحول‌های عقلایی که در شرع مقدس از آنها صریحاً یا ضمناً نهی نشده باشد، اثر می‌پذیرند.