استناد، دانلود، اشاره و نشانه گذاری کتاب های الکترونیکی علمی: مطالعه موردی کتاب های اشپرینگر با استفاده از پلتفرم بوکمتریکس

Abstract

<strong>هدف:</strong> پژوهش حاضر با هدف مطالعه میزان استناد، دانلود، اشاره و نشانه­‌گذاری کتاب‌­های الکترونیکی منتشر شده از سوی اشپرینگر در چهار حوزه موضوعی علوم پایه، مهندسی، علوم پزشکی و علوم اجتماعی در یک بازه زمانی سه ساله پس از انتشار کتاب­‌ها انجام گرفته است.<br /> <strong>روش پژوهش:</strong> این پژوهش نوعی مطالعه توصیفی - همبستگی است که با استفاده از شاخص‌­های استنادی، دگرسنجی و کاربرد انجام شده است. نمونه پژوهش شامل 1184 کتاب الکترونیکی در چهار حوزه موضوعی علوم پایه، علوم اجتماعی، مهندسی و پزشکی که در سال 2013 توسط مؤسسه انتشاراتی اشپرینگر منتشر شده­‌اند. داده­‌های پژوهش از طریق بوکمتریکس، پلتفرم اختصاصی اشپرینگر جهت نمایش عملکرد کتاب­های الکترونیکی، گردآوری شد. تجزیه و تحلیل داده­‌ها با استفاده از نرم افزار اس‌پی‌اس‌اس انجام شد.<br /> <strong>یافته‌­ها:</strong> نتایج پژوهش نشان داد که بیشترین میزان استناد به کتاب­‌های علوم پایه تعلق دارد، بیشترین میزان اشاره در رسانه­‌های اجتماعی به کتاب‌های علوم پزشکی و بیشترین میزان دانلود و نشانه‌­گذاری به کتاب­‌های مهندسی تعلق داشته است. تمامی کتاب­‌های مورد بررسی حداقل یک بار دانلود شده­‌اند، در حالی که سهم کتاب­‌های نشانه­‌گذاری شده معادل 90/2 درصد، سهم کتاب­های استناد شده معادل 67/9 درصد و سهم کتاب­‌های اشاره شده در رسانه­‌های اجتماعی تنها معادل 19/5 درصد بوده است. همچنین بیشترین سهم دانلود کتاب­‌های الکترونیکی در هر چهار حوزه موضوعی، شش ماه تا هجده ماه بعد از انتشار کتاب­‌ها اتفاق افتاده است. نتایج آزمون همبستگی نشان دهنده وجود رابطه آماری معنی‌دار و مثبت میان تعداد استناد، دانلود، اشاره و نشانه‌­گذاری کتاب­‌های الکترونیکی در هر چهار حوزه موضوعی مورد مطالعه است.<br /> <strong>نتیجه‌­گیری:</strong> شاخص­‌های جایگزین مانند میزان دانلود، اشاره و نشانه‌­گذاری کتاب­‌های علمی می‌­توانند در کنار شاخص­‌های سنتی استنادی، جهت مطالعه اثرگذاری کتاب­‌های الکترونیک مورد استفاده قرار گیرند. از این رو آشنایی کتابداران و جامعه پژوهشی کشور با شاخص‌­های جایگزین حائز اهمیت است.