ارائه الگو و شاخص‌های ارزیابی و نظارت نظام بانکی ایران (بر اساس اسناد بالادستی، الگوها و تجارب بین‌المللی سایر کشورها)

Abstract

بانک­ها به عنوان مؤسسات مالی و خدماتی نقش تعیین­کننده­ای در گردش پول و ثروت جامعه بر عهده دارند و از این‌رو از جایگاه ویژه­ای در اقتصاد هر کشور برخوردارند. ماهیت فعالیت در صنعت بانکداری ایجاب می­کند که نظارت خاصی بر اجرای فعالیت­های بانکی صورت گیرد چراکه اجرای عملیات خلاف اصول و معیارهای اسلامی (وقوع انواع فساد بانکی و مبارزه با پولشویی) می­تواند منجر به تحمیل هزینه­های جبران­ناپذیری بر پیکره اقتصادی جامعه شود. لذا هدف این مطالعه ارائه الگویی جامع در رابطه با نظارت در نظام بانکی ایران می­باشد. در این مطالعه از روش تلفیقی کمّی و کیفی جهت ارائه مدل تحقیق استفاده شده است. در بخش کیفی از خبرگان حوزه­ اقتصادی و مالی خصوصاً در زمینه بانکداری که شامل اساتید دانشگاه، مدیران و معاونان بانک مرکزی و مدیران بانک­های کشور می­باشند با استفاده از روش گلوله برفی سؤال شده است. در بخش کمّی، از روش­های دیمتل و تحلیل سلسله مراتبی جهت استخراج مدل بهره گرفته شده است. در مرحله اول، تعداد 142 مفهوم در چارچوب 10 مقوله از مصاحبه با خبرگان استخراج گردید. در مرحله دوم، مفاهیم به 128 و مقوله­ها به 9 عدد کاهش یافتند. مقوله­ها شامل؛ اهداف نظارت، پیش شرط­های نظارت بانکی، خصوصیات ناظران، اختیارات ناظران، حیطه­های نظارت، شاخص‌های ارزیابی عملکرد، تناسب با معیارهای اسلامی، جلوگیری از وقوع انواع فساد بانکی و مبارزه با پولشویی می­باشد. بر اساس نتایج روش دیمتل مشخص شد که حیطه­های نظارت اثرگذارترین و اثرپذیرترین مؤلفه می­باشد. بر اساس روش AHP نیز اهداف نظارت با امتیاز 197/0، بالاترین امتیاز را در بین دیگر مؤلفه­ها به دست آورده است.