کاربرد تحلیل هم‌رخدادی واژگان در بررسی قلمرو معنایی مشترک میان دو دیدگاه نظری (موردمطالعه: قابلیت‌های پویا و دوسوتوانی)

Abstract

تحلیل هم‌رخدادی واژگان یکی از روش‌های متن‌کاوی است که کاربردهای مختلفی در زمینه مدیریت اطلاعات دارد. یکی از این کاربردها که کمتر مورد توجه بوده است، بررسی قلمرو معنایی مشترک میان دیدگاه‌های نظری مختلف است. اهمیت این کارکرد از آن ‌جهت است که روندهای علمی اخیر در حوزه‌های پژوهشی مختلف عموماً از ترکیب نظریه‌ها و مفاهیم گوناگونی شکل‌گرفته‌اند. بر این مبنا، پژوهش حاضر در تلاش است تا کاربردپذیری تحلیل هم‌رخدادی واژگان را در بررسی قلمرو معنایی مشترک میان دو دیدگاه نظری نشان دهد. برای این منظور دیدگاه‌های قابلیت‌های پویا و دوسوتوانی به‌عنوان مورد مطالعه انتخاب گردیدند. قابلیت‌های پویا و دوسوتوانی از هم‌آیی قابل‌توجهی در مطالعات اخیر حوزه مدیریت استراتژیک برخوردار بوده‌اند؛ به حدی که پژوهشگران از آن‌ها به‌عنوان دو دیدگاه ادغام­پذیر یاد کرده‌اند. بر همین اساس، هدف این مطالعه بررسی ساختار قلمرو معنایی مشترک بین قابلیت‌های پویا و دوسوتوانی است. به این منظور، با استفاده از تحلیل هم‌رخدادی واژگان، به وارسی بخش‌های عنوان، چکیده و کلیدواژه‌های مستندات علمی که تا سال 2018 در پایگاه داده‌های وب‌آوساینس یا اسکوپوس نمایه شده و در این بخش‌ها به هر دو نظریه اشاره داشته‌اند، پرداخته شد. در نتیجه، 14 عنوان مشتمل بر 1) قابلیت‌های پویا و عناصر آن، 2) دوسوتوانی و عناصر آن، 3) عملکرد، 4) نوآوری، 5) قابلیت‌ها و منابع سازمانی، 6) مزیت رقابتی پایدار، 7) دانش و یادگیری سازمانی، 8) تغییرات محیطی و سازمانی، 9) فناوری و فناوری اطلاعات، 10) رهبری، 11) کارآفرینی، 12) شبکه‌های همکاری، 13) مدل کسب‌وکار و 14) عملیات و زنجیره تأمین به‌عنوان طبقات مفهومی اصلی در قلمرو مشترک این دو دیدگاه معرفی گردید. همچنین، بر اساس تحلیل زمانی واژگان، سیر مطالعاتی جاری میان این طبقات مفهومی نیز به معرض نمایش درآمد. بر این اساس، می‌توان پیش‌بینی نمود که افق آینده تحقیقاتی که در قلمرو مشترک قابلیت‌های پویا و دوسوتوانی شکل می‌گیرند، بیشتر به سمت موضوعاتی نظیر مدل کسب‌وکار، مدیریت عملیات و زنجیره تأمین و کارآفرینی متمایل ‌گردد.