چند واژه در فرهنگ‌های فارسی

Abstract

یکی از راه‌های تصحیح فرهنگ‌های لغت خطی و یافتن تصحیفات گستردة آنها، مقایسة تطبیقی این فرهنگ‌هاست. برای یافتن سرمنشأ یک واژة جعلی و مصحّف باید منابع بسیار گسترده‌ای در اختیار داشته باشیم تا بتوانیم تغییرها و تبدیل‌ها و روند تحول و دگردیسی برخی واژه‌ها را از منابع اولیه بیابیم. با نگاهی اجمالی به فرهنگ‌ها آشکار می‌شود که فرهنگ‌نویسان، همواره ضبط واژه‌های مشکوک و نامعروف را تغییر داده‌اند، به‌گونه‌ای که در برخی موارد، یک لغت یا ترکیب خاص در فرهنگ‌ها دچار تغییرات چندباره شده‌است. اگر در این موارد روند حرکت واژه و لغت مشکوک را در انتقال از فرهنگی نظیر قوّاس و لغت فرس اسدی به فرهنگ دیگری همانند برهان قاطع نادیده بگیریم، احتمالاً در تصحیح آن نیز با دشواری مواجه خواهیم شد. در این مقاله چند تصحیف در فرهنگ‌های لغت فارسی نشان داده شده‌است. در یک فقره به دو واژة مصحّف که حاصل تصحیف‌خوانی از یک ترکیب شعری است، پرداخته شده و چند تصحیف دیگر نیز در برخی لغات و ترکیبات بررسی شده-است.