بررسی اصطلاحات بینامتنی در زبان فارسی و عربی با تکیه‌بر نظریة ژرار ژنت

Abstract

در حوزة زبان‌شناسی و نظریه‌های ادبی، زبان فارسی و عربی معاصر سخت متأثر از ترجمه است. با مقایسة کتاب‌ها و مقالات فارسی و عربی در حوزة نقد ادبی در‌می‌یابیم که مترجمان عرب‌زبان به‌رغم ترجمه‌های متعدد برای هر اصطلاح، عملکرد مقبول‌تری دارند. شاید از دلایل این موفقیت قابلیّت اشتقاقی زبان عربی باشد. اصطلاح «intertextuality» در زبان عربی به «التّناصّ»، «تداخل‌النّصوص»، «التفاعل‌النّصی» و معادل‌های دیگری ترجمه شده‌ و به‌ترتیب، به معنای «دادوستد متون»، «تداخل متون» و«تعامل متون» است، اما این اصطلاح در زبان فارسی به «بینامتیت» ترجمه شده که دربردارندة مفاهیم موجود در این نظریه نیست. در این مقاله با مقایسة معادل‌های فارسی و عربیِ اصطلاحات مربوط به نظریۀ «بینامتنی»، وجوه موفقیت یا ناکامی مترجمان فارسی و عربی را نقد و بررسی می‌کنیم.