ساقی نامه ها نزدیک ترین نوع ادبی به رباعیات خیام

Abstract

هدف پژوهش حاضر، بررسی درونمایة ساقی‌نامه‌های فارسی از منظر انطباق‌پذیری آنها با مضامین رباعیات خیام است. به همین جهت 119 ساقی‌نامة موجود در تذکره‌های میخانه و پیمانه به روش کتابخانه‌ای و با شیوة تحلیل محتوا بررسی شده و از آنجا که استقرای تام مدّ نظر بوده، نمونه‌گیری اعمال نشده است. نتیجه بیانگر این مطلب است که اندیشه‌هایی چون اغتنام فرصت، مرگ‌اندیشی، حیرت و شکوه از روزگار از موتیف‌های مشترک رباعیات خیام و ساقی‌نامه‌هاست، با این تفاوت که در رباعیات خیام رنگ فلسفی به خود گرفته و به صورت موجز بیان شده‌اند اما در ساقی‌نامه‌ها گاه رنگ عرفانی یا عاشقانه یافته و میدان وسیع‌تری برای جولان داشته‌اند. علاوه بر این، پدید‌آورندگان این نوع ادبی، اغلب با انتساب نابسامانی‌های اجتماعی به روزگار، اعتراض خود را در پوشش می و مستی و اصطلاحات مربوط به آنها، فارغ از هرمحدودیتی اظهار کرده‌اند.