نگاهی به زبان عارفان از چشم اندازهای معرفت شناسی و زبان شناسی

Abstract

در حوزة فرهنگ و تمدّن اسلامی، به واسطة تعدّد و تنوع نظام‌ها و مکاتب شناختی، زبان‌های گوناگونی مجال ظهور یافته است. به نظر می‌رسد زبان عرفانی تفاوتی فاحش و ماهوی با زبان سایر حوزه‌های معرفتی دارد. آگاهی نسبت به این امر کم‌و‌بیش در آثار گذشتگان وجود داشته است، به‌صورتی‌که آن را «زبان اهل راز» خوانده‌اند. اما امروزه توجه به رمز و رازهای این زبان براساس پیشرفت‌های معرفت بشری در شاخه‌های گوناگونی چون فلسفة زبان، زبان‌شناسی و... امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. محور عمدة این نوشتار وابستگی زبان به شرایط تجربی هر زندگی و نوع نگاه به هستی است که رنگ‌و‌بوی ویژة خود را به زبان می‌بخشد و زبان عالم و عابد و عارف را از هم جدا می‌سازد. تجربة جهان با حواس باطنی، گسستن از عقل و قوة نطق و اراده، برخورد عاطفی با هستی و زندگی در زمان حال، شاخصه‌های زیست عرفانی است که لاجرم نشانه‌شناسی زبان عرفانی، رابطة لفظ و معنا در زبان عرفانی و معنی‌شناسی زبان عرفانی را از لونی دیگر می‌سازد.