«تزریق» نوعی نقبضة هنجار ستیزِ طنزآمیز در ادبیات فارسی

Abstract

ایضاح و ابهام هنری در ادبیات همیشه محل منازعه بوده است تا آنجاکه گاه امتیاز اصلی یک اثر تنها به دیریابی معنی آن وابسته بوده است. البته ارزش این تلاش تا حد زیادی به صداقت هنری باز می‌گردد. از این‌رو برخی از شعرا و نویسندگان عمدة همّتشان را بر سر این کار گماشته و سخن خود را به مخاطره افکنده‌اند. برخلاف تصوّر رایج، سابقة این سبکِ سخن در ادبیات فارسی بسیار بیشتر از مکاتب ادبی غربی‌ای چون دادائیسم و سوررئالیسم است و قدمای ما خاصّه آنان که در وادی عرفان قلم می‌زدند و یا آنها که با مضمون و صور خیال پنجه نرم می‌کردند سخنشان اغلب خصلت معنی‌گریزانه داشته است تا بدانجا که برخی از ُظرفا شاید در طعن این سخت‌کوشی‌های گاه مذبوحانه، نقیضه‌ای با نام تزریق برساختند تا با آن، شیوة مذکور را به نقد کشند. مقالة حاضر تمام تلاش خود را در تبیین تاریخی و تحلیلی این نوع ادبی به کار داشته تا اهمّیتش را فراتر از تفنّن و در حد یک اصطلاح فراگیر در نقد و انواع ادبی خاطرنشان سازد.