بازدهی آموزش در ایران: کاربردی از کوهورت سنی و روش داده‏‌های شبه ‏پانلی

Abstract

آموزش و پرورش به‌عنوان یک پدیده اجتماعی مؤثر، نقش مهمی در تحقق اهداف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دارد. با توجه به اهمیت آموزش بر درآمد، تاکنون مطالعات متعددی در زمینه برآورد بازدهی آموزش انجام شده است که تنها تعداد معدودی به مسأله‌ی تورش در برآوردها توجه کرده‌اند. در برازش مقطعی، بدون توجه به متغیر ناهمگنی توانایی و انگیزه فردی، به‏کارگیری روش حداقل مربعات معمولی، سبب تورش مثبت در برآورد بازدهی آموزش شده است. در این مطالعه، برای کاهش تورش در تخمین، از روش شبه‌پانل برای برآورد بازده آموزش در ایران استفاده شده است. داده‏های شبه‌پانل، با داده‏سازی به روش کوهورت و تکرار مقطع، با استفاده از ریزداده‏های طرح هزینه درآمد خانوار شهری مرکز آمار ایران در سال‏های 1370 تا 1391 ساخته شد. افراد هدف مورد مطالعه از این طرح، شاغلینی بودند که در فاصله سال‏های 1316 تا 1360 متولد شده‏ بودند. نتایج حاصل از برآورد الگو شبه‌پانلی نشان داد که آموزش تأثیر مثبت و معنی­داری بر درآمد دارد. نرخ نسبتاً بالای بازدهی آموزش نشان می‏دهد که سرمایه‏گذاری در آموزش دارای توجیه اقتصادی است؛ لذا سیاست‏گذاران باید به توسعه‏ی آن اهتمام ورزند. هم‏چنین بازدهی آموزشی مردان بیش از زنان است که این به‌دلیل ساختار بازار کار ایران و وجود تفکیک جنسیتی مشاغل و حضور زنان کم‌سواد در مشاغل خدماتی و زنان تحصیل‏کرده آموزش عالی در بخش‏های آموزشی و بهداشتی است. نتیجه دیگر این‏که، رابطه‌ی سال‏های سن و درآمد افراد U وارونه بوده ‏است؛ یعنی با افزایش سن ابتدا درآمد افزایش می‏یابد؛ اما بعد رسیدن به نقطه‏ی حداکثری، دیگر انتظار نمی‌رود که افزایش سن به افزایش درآمد منتهی شود.