بررسی تطبیقی تأثیر فرهنگ بر ورودی خانه‌های قاجاری گیلان و مازندران

Abstract

ورودی هر خانه به مثابه راه ارتباطی عرصه بیرونی و داخلی، بیان‌کننده خصوصیات فرهنگی ساکنان و نوع باورهای آن‌ها به محرمیت و حجاب است. هم‌چنین میزان و شیوه ارتباطات اجتماعی آنان را مشخص می‌کند. اگرچه به‌نظر می‌رسد خانه‌های قاجاری گیلان و مازندران، و به تبع آن، ورودی خانه‌ها - به سبب تشابه اقلیمی- با یکدیگر شباهت بسیار دارند. بررسی تطبیقی، تفاوت‌هایی را در شکل و سازمان فضایی، درجه محرمیت، میزان و نحوه کنترل قلمروهای خصوصی و عمومی آشکار می‌سازد که ناشی از عوامل متعددی چون تمایز فرهنگ، جغرافیا، اجتماع و شیوه معیشت است. ادعای تحقیق حاضر آن است که ویژگی‌های ورودی خانه‌های قاجاری در شهرهای دو استان گیلان و مازندران، به علت شیوه‌های متفاوت زندگی در این دو منطقه، از یکدیگر متمایز است. برای سنجش این ادعا، ابتدا تفاوت‌های فرهنگی مورد توجه قرار می‌گیرد و سپس با گزینش دوازده نمونه موردی از خانه‌های قاجاری در بافت قدیم شهرهای دو استان گیلان و مازندران، تأثیر شیوه‌های زندگی و فرهنگ بر ساختار شکلی ورودی‌ها بررسی می‌شود. در این مقاله با استفاده از روش تحقیق تطبیقی و نمونه موردی ورودی خانه‌ها با یکدیگر مقایسه شده و نشان می‌دهد که در خانه‌های قاجاری مازندران، ورودی کنترل شده با سلسله مراتب محرمیت، بازتاب فرهنگ درونگرا بوده؛ اما شیوه زندگی در گیلان، حریم‌های خصوصی و عمومی را تقلیل داده است. نتیجه تحلیل‌های ارائه شده نشان می‌دهد که شیوه‌های زندگی، آداب و رسوم، عقاید و باورها، و تعاملات اجتماعی بر ساختار فرهنگ اثرگذار بوده و تفاوت در ساختارهای فرهنگی دو جامعه، تغییرات بارزی در شکل‌گیری کالبد ورودی خانه‌ها ایجاد می‌کند.