بازخوانی هندسه عناصر کالبدی یخچال‌های کرمان

Abstract

ساکنین مناطق گرم‌وخشک در تقابل با تابستان‌های سوزان به راه‌حلی رسیدند تا نوشیدن آب سرد و گوارا و نیز استفاده از یخ برای نگهداشت طولانی مواد غذایی را ممکن ساخت. این راه‌حل یخچال بود که با بهره‌گیری از دمای پایین در آستانه یخبندان شب‌های زمستانی، یخ می‌ساخت. ابعاد، اندازه، جهت و محل قرارگیری اجزای یخچال‌ها بر روی فرم نهایی آن‌ها به‌طور مستقیم تأثیرگذار است. در شهرهای مختلف، شکل‌های متفاوتی از یخچال‌ها وجود دارد. این تفاوت به‌دلیل فرم و هندسه عناصر و اجزاء آن‌ها است. با بررسی‌های انجام‌شده بر روی فرم و هندسه اجزای یخچال‌ها می‌توان علاوه بر شناخت جامع‌تر آن‌ها، گامی مؤثر در حفظ این دستاورد ایرانیان برداشت. همچنین با این پژوهش توانمندی معمار ایرانی در آشنایی با رموز هندسی به‌کاررفته در عناصر معماری آشکار خواهد شد. این مقاله باهدف بازخوانی ویژگی هندسی (پلان و نما) عناصر یخچال‌ها سعی دارد تا تأثیر آن‌ها بر فرم نهایی یخچال‌های کرمان را مورد تحلیل قرار دهد. پژوهشگران تابه‌حال بیشتر بر روی جنبه‌ شناخت یخچال‌ها و نحوه‌ یخ‌سازی در آن‌ها تحقیق کرده‌اند. در این مقاله برای اولین بار به جایگاه هندسه اجزاء یخچال در شکل‌گیری فرم نهایی آن‌ها پرداخته‌شده است. در پژوهش حاضر از روش تحقیق تحلیلی- توصیفی استفاده‌شده است. روش داده‌اندوزی ترکیبی از کتابخانه‌ای و میدانی می‌باشد. پس از برداشت تک‌به‌تک یخچال‌های موجود استان کرمان و پیاده‌سازی نما، پلان و مقاطع آن‌ها به تحلیل تطبیقی ویژگی هندسی آن‌ها پرداخته‌ و عوامل تأثیرگذار بر ویژگی آن‌ها شناسایی شد. با بررسی‌های انجام‌شده آشکار شد شکل دیوار سایه‌انداز متأثر از ایستایی، عوامل جغرافیایی و محل قرار گرفتن گنبد در پلان می‌باشد. چینش گنبد و دیوار سایه‌انداز براساس زاویه تابش خورشید منطقه صورت گرفته است که این چینش خود بر محل قرارگیری ورودی‌ها اثرگذار است. نوع اتصال دیوار سایه‌انداز به گنبد با توجه به محل قرارگیری اجزاء فرعی در پلان یخچال‌ها متفاوت بوده است.