پیشنهاد و ارزیابی یک روش آزمایشگاهی برای تعیین سریع کمیّت‌های مختلف آب قابل استفاده خاک برای گیاه

Abstract

یک روش آزمایشگاهی برای تعیین سریع و قابل اطمینان آب قابل استفاده خاک برای گیاه (SAW) بر اساس مفاهیم آب قابل دسترس (PAW)، دامنه رطوبتی با حداقل محدودیت (LLWR) و گنجایش آب انتگرالی (IWC) پیشنهاد و کارایی آن ارزیابی شد. نگهداشت آب (θ) برای 20 خاک کشاورزی در 13 مکش ماتریک (h) توسط دستگاه­های جعبه شن و صفحه فشاری تعیین شده و برای برازش مدل ون­گنوختن منحنی مشخصه رطوبتی خاک در روش مبنا (مرجع) به کار رفت. برای منحنی مشخصه رطوبتی خاک در روش پیشنهادی تنها از h­های صفر، 330 و hPa 15000 استفاده شد. مقاومت فروروی (Q) 10 نمونه دست­نخورده در رطوبت­های مختلف برای هر خاک با استفاده از ریزفروسنج در آزمایشگاه اندازه­گیری شد. به غیر از PAW با فرض h برابر hPa 100 برای گنجایش زراعی، تفاوت معنی­داری بین میانگین مقادیر مختلف SAW محاسبه­شده با روش پیشنهادی و روش مبنا وجود نداشت. روابط رگرسیونی خطی قوی بین مقادیر نظیر SAW محاسبه­شده با روش پیشنهادی و روش مبنا به دست آمد. بنابراین بدون نیاز به اندازه­گیری­های زمان­بر منحنی­های مشخصه رطوبتی و مقاومت فروروی خاک در h­های مختلف، تنها با اندازه­گیری مقدار نگهداشت آب خاک در h­های صفر، 330 و hPa 15000 و اندازه­گیری سریع مقاومت فروروی در رطوبت­های مختلف می­توان کمیّت­های مختلف آب قابل استفاده خاک برای گیاه را تعیین نمود. روابط خطی منفی و معنی­دار بین مقادیر PAW، LLWR و IWC با چگالی ظاهری نسبی (RBD) در خاک­های مورد بررسی، نشان داد که مقادیر SAW محاسبه­شده با روش پیشنهادی حساس به شرایط ساختمانی خاک بوده و می­توانند به عنوان شاخص­های کیفیت فیزیکی خاک استفاده شوند. نتایج بدست­آمده مؤید مفید­بودن این روش برای بدست­آوردن سریع و قابل اطمینان شاخص­های آب قابل استفاده خاک برای اهداف کاربردی و برنامه­ریزی آبیاری است.