تعریف عکس مستوی از دیدگاه ابن‌سینا

Abstract

ابن‌سینا در بیشتر آثار منطقی خود، قید «باقی‌ماندن کذب» را بر تعریف عکس مستوی افزوده‌است که این قید در آثار منطقدانانی چون فخررازی، ابهری تکرار شده‌است؛ اما اکثر منطقدانان با این مطلب به مخالفت برخاسته‌اند. به عنوان مثال، خواجه‌نصیر طوسی معتقد است که قید مذکور در اثر اشتباه کاتبان پدید آمده ‌است، در این مقاله ابتدا با تأکید بر وجود قید مذکور در شش اثر منطقی ابن‌سینا نشان داده می‌شود که نمی‌توان این قید را ناشی از سهو کاتبان دانست. با طرح و ارزیابی دلایل موافقان و مخالفان این قید، مشخص می‌شود که پذیرش قید مذکور باعث ایجاد ناسازگاری در نظام منطقی ابن‌سینا می‌گردد. در متن مقاله دو راه حل جهت حل این مشکل ارائه شده‌است. راه‌حل نخست که بر اساس حذف قید مذکور شکل گرفته‌است، توسط خواجه ‌نصیر و سایر منطقدانان متأخر ارائه شده‌است و راه دیگر که به تغییر روابط عکس مستوی می‌پردازد، توسط مؤلفان مقاله ارائه گردیده‌است. همچنین نشان داده شده‌است که هر یک از این دو راه‌حل، دارای چه امتیازات و چه معایبی هستند.