دینداری و پیشگیری از اعتیاد به مواد مخدر با تأکید بر تعالیم اسلام

Abstract

پیشرفت علمی‌بشر، سبب تقویت این توهم شد که با رشد و تکمیل این علوم، نیاز بشر به دین مرتفع خواهد شد. در نتیجه، توجه محض به برخورداریها و رفاه دنیوی، سبب جدایی انسان از خدا شد به گونه‌ای که یکی از مشکلات انسان امروزی در جوامع غیر دینی، احساس پوچی و سردر گمی‌در زندگی است. این انسان در مشکلات شدید، خود را بی‌پناه می‌یابد به نوعی که در این موارد از ادامه زندگی ناامید می‌شود و نتیجه این ناامیدی نیز بیماری‌های روانی و افزایش روزافزون آمار خودکشی است. در واقع انسان در این جوامع از منبع مورد اعتمادی که بتواند در چنین مواردی به آن متکی باشد، بی‌بهره است. به همین سبب، الکل و مواد مخدر یکی از مواردی است که افراد در هنگام بروز مشکلات، به آن پناه می‌برند. اما پس از بروز این مشکلات و عدم توانایی بشر در حذف دین از جوامع، دانشمندان علوم انسانی به ویژه روانشناسی و جامعه شناسی برخی از کارکردهای دین را پذیرفتند و فارغ از حقانیت ادیان وجود دین را برای رسیدن به این کار کردها ضروری دانستند. یکی از حوزه‌هائی که تحقیقات تجربی نشان از اثر گذاری دین در آن داشت حوزه آسیبهای اجتماعی و مهار و کنترل این آسیب‌ها بود. دین اسلام که کامل ترین ادیان می‌باشد، بیشترین و کاربردی‌ترین راهکارها را در زمینه پیشگیری از انحرافات اجتماعی و اعتیاد را دارد. در حوزه اعتقادی با هدفمند کردن حیات انسانی و معنا دادن به زندگی، می‌تواند انسانها را از پوچ انگاری نجات داده و با امیدوار کردن آنها به زندگی، نقش اساسی در جلوگیری از اختلالات روانی داشته باشد. در حوزه سلامت روانی نیز از طریق حمایت از افراد در هنگام بروز مشکلات، با ایجاد آرامش روانی آنان، اضطراب‌های روحی را کنترل می‌کند. در حوزه اجتماعی، نیز با ایجاد همبستگی قوی در میان اعضای خود و تبیین هنجارها و نظارت عمومی، می‌تواند رفتار اعضای خود را کنترل کند. در حوزه اخلاقی نیز، دین اسلام با ایجاد اجتماع اخلاق از طریق تقویت ارزش‌های اخلاقی در جامعه بیشترین تأثیر را در سلامت عمومی‌جامعه دارد. بدین ترتیب، اسلام با ترسیم عقاید، ارزش‌ها و هنجارهای صحیح و متناسب با فطرت انسان، جامعه را از انحرافات حفظ می‌کند. در این دین، پیشگیری از انحراف وظیفه‌ای همگانی است که در قالب امر به معروف و نهی از منکر تعریف شده است. تأمین رفاه و امنیت اقتصادی برای مردم و ریشه کنی فقر یکی از حقوق مردم بر حکومت است. در جامعه اسلامی‌باید به گونه‌ای برنامه ریزی ‌شود که نیازهای اولیه مردم تأمین شود و همه از یک رفاه قابل قبولی برخوردار باشند. بنا بر این دین در قالب موارد ذیل می‌تواند در پیشگیری از اعتیاد اثرگذار باشد: تأمین سلامت روان؛ عامل آرامش بخش در هنگام بروز مشکلات؛ حمایت اجتماعی در قالب روابط عاطفی شبکه خانوادگی و دوستان؛ وجود مراسم و ایام خاص مانند نماز جماعت، ماه مبارک رمضان و ماه محرم و...؛ ارتباط انسان با خدا در قالب دعا و مناجات؛ پذیرش انسان از طرف خدا در صورت ارتکاب گناه از طریق توبه؛ تأکید بر کنترل درونی بر اساس تقوای الهی و مواظبت دائمی‌برای عدم ارتکاب گناه؛ اعتقاد به جبران رنج و مشکلات افراد در جهان دیگر از طریق پاداشهای اخروی. تحقیقات تجربی متعدد و گسترده‌ای که در کشور ایران و سایر کشورها در خصوص رابطه دینداری و اعتیاد انجام گرفته نیز نشان دهنده آن است که دینداری اثر معنا داری بر عدم گرایش به مواد مخدر داشته است.