بررسی رویکرد جریان های فرهنگی جهان اسلام در نظام بین الملل معاصر

Abstract

در این مقاله ابتدا به سابقه و تاریخچه جریان‌‌های فرهنگی در جهان اسلام و آثار و پیامدهای آن بر جهان اسلام پرداخته شد. به همین منظور، ابتدا مروری بر بعضی جریان‌‌های فرهنگی در شیعه و سنی شامل خوارج، مرجئه، اشاعره و معتزله، تصوف، کیسانیه، زیدیه و اسماعیلیه انجام شد؛ ولی به‌‌عنوان بررسی موردی، در جامعه سنی، 4 جریان وهابیت، اخوان‌‌المسلمین، سلفی جهادی و تکفیری‌‌ها و در جامعه شیعی، 4 جریان مشروطیت، بهائیت، انجمن حجتیه و انقلاب اسلامی از جریان‌‌های فرهنگی معاصر، انتخاب شد و آثار و پیامدهای هر یک بر جهان اسلام و نظام بین‌‌الملل معاصر مورد کنکاش قرار گرفت. پس از بررسی رویکرد هر یک از جریان‌‌های فرهنگی فوق در جهان اسلام و بررسی تأثیرات و پیامدهای هر یک از 8 جریان انتخاب‌‌شده بر جهان اسلام و نظام بین‌‌الملل، نتیجه‌‌گیری مقاله این بود که هیچ‌‌کدام از این جریان‌‌ها، از موفقیت برخوردار نبوده، برخی از آن‌‌ها نیز علی‌‌رغم بعضی جنبه‌‌های مثبت، درنهایت با شکست روبه‌‌رو شدند. در این میان، تنها جریان فرهنگی انقلاب اسلامی موفق شد به تأثیرگذارترین و عمیق‌‌ترین جریان فرهنگی جهان اسلام تبدیل شود و آثار مثبتی را بر جهان اسلام از نظر احیای اسلام سیاسی ایجاد کرده، به مقابله با نظام سلطه بپردازد و با تشکیل جبهه مقاومت و پیروزی‌‌های چشمگیر آن در منطقه غرب آسیا، به تنها الگوی فرهنگی موفق در جهان اسلام تبدیل شود.