تعیین سطح مؤثر حوضچه استراحتگاهی در راه‌ماهی با بازشدگی قائم نوع 1 به هنگام عبور ماهی آزاد چینوک

Abstract

احداث سازه‌های هیدرولیکی در مسیر رودخانه‌ها باعث بروز تداخل میان روند طبیعی زندگی آبزیان و اکوسیستم منطقه خواهد شد. سازه‌ راه‌ماهی به منظور تسهیل راه ارتباطی بین پایین دست و بالادست این دسته از سازه­های هیدرولیکی متقاطع با رودخانه و برطرف‌سازی عدم توانایی شنای ماهیان به بالادست ناشی از احداث بندها و سدها، کاربرد فراوان دارد. در پژوهش حاضر علاوه بر بررسی توانایی روش حجم محدود در شبیه‌سازی جریان درون سازه‌ راه‌ماهی با بازشدگی قائم نوع 1، الگوی جریان درون استخرهای سازه راه‌‌ماهی، توزیع سرعت لحظه‌ای عرضی جریان و همچنین توزیع میزان انرژی آشفتگی مورد بررسی قرار گرفته است. به منظور کنترل با تحقیقات پیشین، مدل­سازی به گونه­ای انجام گرفت که دبی‌های مشخصه 4/6، 9/12، 6/23 و 8/32 در مقیاس اصلی مورد آزمون قرار گیرد. شیب سازه به حالت بحرانی 10 درصد محدود گردید. در این شرایط در اعماق نسبی 2/0، 5/0 و 75/0 برابر عمق جریان از کف سازه، نواحی امن استراحتگاهی، مطابق با شرایط بیولوژیکی ماهی آزاد چینوک در سه رده‌ مختلف سنی بالغ، جوان و نوجوان تعیین گردید. نتایج نشان داد که اعماق کمتر از عمق نسبی 2/0 برابر عمق جریان از کف، از بهترین شرایط استراحتگاهی و صعود این‌گونه ماهی در سه رده سنی با سرعت تداومی برخوردار است. همچنین نتایج حاصل از مقایسه الگوهای توزیع سرعت و خصوصیات بیولوژیکی ماهی مورد آزمون نشان داد که با افزایش دبی مشخصه‌ جریان، کاهش 11 تا 20 درصدی ناحیه امن در رده‌ سنی نوجوان تا بالغ پدید خواهد آمد.