چشم‌اندازهای فرانظری به ارتباطات

Abstract

<em>رفتن به‌سوی ارائۀ چشم‌اندازهای جایگزین و نو در علم ارتباطات و فراهم آوردن زمینۀ لازم برای نظریه‌پردازی بومی نیازمند شناخت پیش‌فرض‌های ماقبلِ‌نظری جریان‌های غالب و مسلطِ نظریه‌هاست که از آن‌ها به عنوان پیش‌فرض‌های فرانظری یاد می‌شود. هر جهت‌گیری فلسفی و یا به تعبیری هر الگوواره، دستگاهی از این پیش‌فرض‌های فرانظری شامل پیش‌فرض‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، ایدئولوژیک، اَکسیولوژیک و غیره دارد که فرانظریۀ آن را تشکیل می‌دهند. با تحلیل فرانظری نظریه‌ها و مسائل ارتباطات فرانظریه‌های مختلفی دیده می‌شود که از‌این‌میان، می‌توان معقول‌گرایی، کارکردگرایی، تفسیرگرایی، نقد‌گرایی یا به‌طور خاصّ انتقادی و پسامدرنیسم را نام برد. هرکدام از این فرانظریه‌ها جهت‌گیری‌های خاص خود را به حوزه‌های مختلف مربوطه در نظریه‌های ارتباطات بخشیده‌اند. علاوه‌براین، رویکردهای فلسفی، گونه‌ای از تحلیل فرانظری نیز وجود دارد که به‌دنبال فراهم آوردن یک چشم‌انداز فرانظری آسیا-مرکز و غربی-زدایی از نظریۀ ارتباطات است.</em>