گفتمان‌های غالب غربی‌ها در مورد اسلام/ مسلمانان: مطالعه موردی منتخبی از کاربران انگلیسی زبان فیس‌بوک

Abstract

در این پژوهش تلاش شده تا چگونگی مواجهه اسلام و غرب، بسترهای آسیب‌زا و راه‌های تعامل سازنده بین این دو، در فضایی که به مدد شبکه‌های اجتماعی چون فیس‌بوک برای کنار هم قرار گرفتن افراد از ملیت‌ها و ادیان مختلف فراهم آمده است، مورد مطالعه قرار گیرد. محقق طی یک دوره بیش از دوسال مشاهده مشارکتی، در فیس‌بوک حضور داشته که طی آن ۱۹ مصاحبه و مجموعه‌ای سند در مقوله‌های کلی «اسلام‌هراسی»، «اسلام رومی (غربی)»، «اسلام‌دوستی» و «اسلام‌ حقیقی» برگرفته از چارچوب نظری تحقیق جمع‌آوری شده و پس از کدگذاری مورد تحلیل گفتمان انتقادی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که فیس‌بوک با وجود اینکه یک بستر ارتباطی آمریکائی است و نقدهای بسیاری به آن وارد است، بستر مناسبی جهت ترویج گفتمان اسلام حقیقی بوده و گفتمان حمایت از اسلام و مسلمانان به خصوص در مورد «فلسطین» گفتمان غالب می باشد. گفتمان اسلام رومی کمرنگ‌تر از سایرین و بیشتر با بیان جلوه‌ای رحمانی و زینت شده نوعاً نه از اسلام حقیقی بلکه از اسلام تکفیری مورد حمایت غربیان و بسترساز حملات اسلام‌هراسانه بیان شده و اسلام‌هراسی نیز با رویکردی توده وار و اعتراض‌کننده به رسانه‌های اصلی و تساهل‌گری مسئولین غربی بیان می‌شود. دوگانه اسلام‌هراسی و اسلام رومی (غربی) در کنار هم در فیس‌بوک نیز زمینه‌ای را برای هل دادن مسلمانان از اسلام و کششان به استحاله در فرهنگ غربی پدید آورده‌اند.