نقد و بررسی آرای کلامی جَهْمِیّان در کشف‌الاسرار و عُدَّة‌الابرار ابوالفضل رشیدالدّین میبدی

Abstract

نقد آرای کلامی فِرَق اسلامی، یکی از مباحث مهم در برخی از تفاسیر قرآن است. بررسی این نقدها باعث روشن‌شدن هرچه بیشتر عقاید مفسّر می‌شود. یکی از تفاسیر بررسی‌شده دربارۀ آرای کلامی خوارج، مرجیان، معتزله و ... تفسیر عرفانی <em>کشف‌الاسرار و عُدَّ</em><em>ة‌</em><em>الابرار</em> اثر ابوالفضل رشیدالدّین میبدی است. این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی نگارش یافته و به علّت توجّه ویژۀ میبدی به جَهْمِیّان، آرای کلامی این فرقه، نقد و بررسی و دیدگاه میبدی در هر یک از موضوعات نقدشدۀ او، در این تفسیر ذکر شده است. یکی از مهم‌ترین بدعت‌های جَهْمِیّان، انکار صفات خدا و تأویل آنها است. آنها صفات خدا را برای جلوگیری از تشبیه او به مخلوقات و پاسبانی از تجرید او تأویل می‌کنند. به نظر میبدی، خدا دارای صفات است (نفی تعطیل)؛ ولی بنابر قاعدۀ «هم‌نامی اقتضای هم‌سانی نکند»، نباید همان معنای انسانی در آنها را بر خدا حمل کرد (نفی تشبیه). همچنین، آنها را نباید تأویل و معنای مَجازی کرد. به عقیدۀ میبدی، ظاهر آنها را باید به سَمْع قبول کرد و باطن (حقیقت معنای) آنها را باید به تسلیم به حق سپرد.