روایتی نو از «ارزشیابی» در عرصه‌های آموزشی براساس مبانی هرمنوتیک فلسفی

Abstract

هدف از این مقاله ارائه روایتی نو از ارزشیابی بر اساس مبانی هرمنوتیک فلسفی است. روش تحقیق این پژوهش تحلیلی - استنتاجی از نوع روش‌های پژوهش کیفی می باشد. دغدغه اصلی هانس‌گئورگ‌گادامر - به‌عنوان چهره اصلی هرمنوتیک فلسفی - چیستی و عناصر فهم است. وی, "روش" و روشمندسازی امور انسانی خصوصاً فهم را مورد نقد قرار داد و "روش" را ارمغان علوم کمی ‌دانست. وی تعالی انسان را در گرو درک ماهیت انسان و عمل بر مبنای آن می‌دانست، در این راستا ابتدا به سراغ مفاهیم اومانیستی مانند بیلدونگ, حس مشترک, ذوق, قضاوت می‌رود و در مرحله بعد مفاهیم تعامل, تامل, امتزاج افق‌ها, توجه به "غیر" را از جمله‌ عناصر ضروری رخداد فهم تلقی می کند. با توجه به موارد فوق, ارزیابیِ موفقیتِ انسان‌ها, نه روشمند و نه همچون بررسی اشیاء, بلکه 1) فرایندی مستمر در حین آموزش است. با استناد به عناصر فهم خصوصاً امتزاج افق‌ها، عمل یادگیری و ارزیابی هم‌زمان برای طرفین رخ می‌دهد. زیرا تعاملِ‌تأملی (آموزش)، که مستلزم نقد و پرسشگری است آموزش و ارزشیابی را در‌هم‌تنیده و تقدم و تأخر بین آن‌ها را از بین می برد و نیازی به ارزشیابی مستقل از آموزش نیست. 2) با توجه به عنصر تعامل دوسویه، مرزِ مشخصِ بینِ "ارزیاب"و "ارزیاب‌شونده هم کم‌رنگ می‌شود و افراد فعال در عرصه آموزش همزمان در نقش "ارزیاب" و "ارزیاب‌شونده" هستند یعنی اصلاح و تعدیل اندیشه نه صرفاً برای متربی بلکه برای مربی هم رخ می‌دهد. 3) اما نکته مهمتر اینکه با استناد عناصر فهم خصوصاً مفهوم "قضاوت" در دیدگاه گادامر, ارزشیابی نه صرفاً ابزاری برای سنجش میزان توفیق فرد در یک عرصه، بلکه به‌عنوان یک توانمندی در نظر گرفته می‌شود که معیار تشخیص فرد فرهیخته از دیگران است و این توانمندی بعنوان یک هدف آموزشی, سعی می‌شود در فراگیر ایجاد شود.