بررسی تحولات تاریخی مرزهای شرقی ایران، پیش از ظهور استعمار(از آغاز تا پایان دوره نادری)

Abstract

مرزها قدمتی به اندازه عمر بشر دارند و وجود آنها هیچ‌وقت در طول تاریخ مورد تردید واقع نشده است و جهانی شدن نیز به اعتقاد صاحب‌نظران نمی‌تواند آن را بی اهمیت سازد. از سوی دیگر، تکوین و ایجاد مرزهای سرزمینی، عمدتاً ریشه در تاریخ شکل گیری آن سرزمین‌ها و سکونت اقوام گوناگون در آنها داشته و بررسی تاریخ تحولات مرزها، حقایق بسیاری را در این زمینه آشکار می‏کند؛ چراکه تاریخ، منبعی عبرت انگیز و مفید برای پیش بینی رفتار جوامع است و با شناسایی عوامل تسهیل کننده یا بازدارنده رشد آنها، زمینه حرکت اثربخش‌تر به‌سوی توسعه را فراهم می آورد. به همین دلیل است که مطالعه تاریخ دارای اهمیت است و پرداختن به مسئله مرز و جستجوی سیر تحولات گذشته آن، به عنوان بخشی از این مطالعات، می تواند مفید واقع شود. سرزمین‌های جنوب شرقی ایران، از دیرباز دارای فرهنگی مشترک با فرهنگ ساکنان اصلی فلات ایران و به خصوص نواحی خراسان و کرمان بوده است؛ اما در ادوار گوناگون تاریخی، جغرافیای پهناور ایران و مراکز قدرت متعددی که در پاره‏ای از زمان‏ها در ایران وجود داشته، زمینة انفکاک سیاسی سرزمین‌های ایرانی را فراهم آورده است. این مقاله با هدف بررسی و مطالعه چگونگی تفکیک بخش‌هایی از امپراطوری بزرگ ایران، باوجود داشتن پیشینه فرهنگی و تمدنی مشترک در دوره تاریخی ذکر شده، در لابلای صفحات تاریخ، به بررسی تحولات مرزهای شرقی ایران از آغاز تا پیش از نفوذ استعمار در این سرزمین‌ها می‎پردازد. این تحقیق به روش مروری انجام و با مطالعه و بررسی کتب و اسناد تاریخی موجود- در این زمینه- اطلاعات مربوط به آن تهیه و تدوین شده است. نتایج بررسی‌ها نشان داد که در هر دوره تاریخی، جدایی بخش‌هایی از سرزمین ایران، علل متفاوتی داشته است؛ حملات خارجی، غفلت حکومت مرکزی، تفرقه افکنی مذهبی و نارضایتی مردمی، برخی از این عوامل هستند.