نابسامانی اجتماعی و تأثیر آن بر اعتیاد موردکاوی: شهر قم

Abstract

نابسامانی‌های اجتماعی، مانند تراکم بیش از حد جمعیت، تعارض فرهنگی، بیکاری و مشاغل کاذب، بی‌نظمی و بی‌ثباتی از جمله مسائلی است که به ویژه در شهرهای بزرگ کشور با آن‌ها مواجه هستیم. این نابسامانی‌ها تأثیر فراوانی در بروز ناهنجاری‌های اجتماعی مانند سرقت، اعتیاد، نزاع و درگیری، قتل و ... دارند. در این مقاله با روش‌های اسنادی، پیمایشی و مقایسه‌ای، به بررسی جامعه‌شناختی تأثیر نابسامانی اجتماعی بر اعتیاد در دو نمونه آماری زندانیان شهر قم و شهروندان قم پرداخته شده است. جامعه آماری اول تعداد 1800 نفر معتاد در زندان‌های استان قم است که تعداد 175 نفر نمونه، بر اساس فرمول کوکران انتخاب شده است و نوع نمونه‌گیری، سهمیه‌ای تصادفی بوده است. تعداد 346 نفر نیز از مناطق 8‌گانه شهر قم برای مقایسه تأثیر نابسامانی بر روی افراد غیر معتاد انتخاب شده که نمونه انتخابی به روش مطبّق و سیتماتیک بوده است. هر دو پرسشنامه به روش مصاحبه حضوری تکمیل شده است. میزان آلفای سؤالات پرسشنامه اول 802/0 و پرسشنامه دوم 698/0 بود، که بیانگر ثبات، قابلیت و اعتماد بالای آن می‌باشد. متغیرهای مستقل شهرنشینی، مهاجرت، سرقت و تحرک در همسایگی به عنوان شاخص‌های تحرّک جغرافیایی و فضایی با متغیر وابسته اعتیاد مطالعه شدند. برابر رگرسیون مطالعاتی چندمتغیره بین تحرّک در همسایگی و اعتیاد بیشترین رابطه مثبت وجود داشت، و بعد از آن بین متغیر مستقل مهاجرت و متغیر وابسته سرقت رابطه وجود داشت. نتیجه آن‌که فرضیه‌های مقاله در زمینه ارتباط بین نابسامانی و اعتیاد تأیید شدند. نتیجه حاصل از این مطالعه این بود که برای کنترل افزایش نرخ اعتیاد، نیاز به کنترل مهاجرت، شهرنشینی و کمک به سکونت دائمی مستأجرین احساس می‌شود.