حمایت از شهود در لایحه آیین دادرسی کیفری

Abstract

ادای شهادت از جلوه های مشارکت مدنی شهروندان در اجرای عدالت است که به عنوان یک وظیفه سنتی دولت محسوب می شود و ناشی از حق انتخاب مردم است، اما گاه این انتخاب ممکن است ادا کننده شهادت یا بستگان او را آماج انتقام متهم، همدستان یا طرفداران وی قرار دهد. به همین علت حمایت از شهود چه از منظر حقوق فردی و چه از منظر خیر عمومی و مصلحت اجتماعی، امری بایسته و ضروری است. از دیرباز، برخی از شهود چه به اعتبار نوع جرم مانند شهادت در جرایم امنیتی، چه به اعتبار وضعیت مجرم مانند شهادت علیه مجرمان خاص و چه به اعتبار وضعیت خود شاهد مانند صغر سن یا جنسیت یا نیاز مالی و... مورد حمایت قرار داشته اند. طی چند دهه اخیر دیگر راهکارهای سنتی حمایت از شهود، موجب تأمین امنیت خاطر و اطمینان شهود در ادای شهادت بدون واهمه از تهدید و ارعاب و انتقام نبود. بنابراین اندیشه راهکارهای حمایت از شهود دچار تحول اساسی شد، به گونه ای که امروزه حمایت از شهود، طیف مختلفی از تدابیر و اقدامات را به تناسب وضعیت شاهد، از مرحله خطر بالقوه برای شاهد و نزدیکانش تا بازگشت بدون واهمه او به جامعه، شامل می شود. این امر در رویه مراجع قضایی بین المللی و اسناد بین المللی مورد توجه واقع شده و در حقوق داخلی بسیاری از کشورها نیز تضمین شده است. در حقوق داخلی کشور ما نیز حمایت های سنتی از شهود، از گذشته وجود داشته است، اما ضرورت های جامعه موجب شده تا در لوایح جدید، بویژه لایحه آیین دادرسی کیفری، این تدابیر با تحولاتی روبرو شده و گسترده تر شود. البته این تدابیر صرفاً مرحله دادرسی را در بر می گیرد و سایر مراحل را پوشش نمی دهد.