تحلیل حقوقی و جرم‌شناختی قاچاق انسان: از تدابیر پیشگیرانه تا سیاست‌های کیفری

Abstract

چکیده: زمینه و هدف: امروزه از قاچاق انسان به عنوان یکی از سودآورترین فعالیت‌های مجرمانه یاد می‌شود. سود فراوان این جرم موجب شده که به یکی از اهداف اصلی گروه‌های مجرمانه سازمان‌یافته تبدیل شود. با این حال جامعه جهانی نسبت به این پدیده شوم ساکت ننشسته و با ابزارهای مختلف به آن واکنش نشان داده است. تصویب اسناد متعدد بین‌المللی، که بیانگر تجلی خرد جمعی جامعه جهانی است، راه را برای اتخاذ تدابیر مختلف فراهم کرده است. به عنوان نمونه، پس از تصویب کنوانسیون پالرمو و تأکید این سند بر اتخاذ تدابیر مختلف کیفری و غیرکیفری جهت مقابله با قاچاق انسان، نظام‌های مختلف تلاش نمودند تدابیر مذکور در این سند را در عرصه داخلی نیز عملیاتی کنند. در ایران نیز با اقتباس از این سند، قانون مبارزه با قاچاق انسان در سال 1383 تصویب شد. روش تحقیق: در این مقاله از روش توصیفی و تحلیلی استفاده شده و برای تهیه منابع آن از اسناد مختلف از جمله کتاب‌ها، مقالات، گزارش‌ها، اسناد بین‌المللی و قوانین کیفری استفاده شده است. یافته‌ها: علیرغم الگوبرداری قانون مبارزه با قاچاق انسان از کنوانسیون پالرمو، بسیاری از ترتیبات پیش‌بینی شده در کنوانسیون پالرمو نادیده گرفته شده است. هرچند، با اصلاحات قوانین کیفری عام جدیدالتصویب مانند قانون آیین دادرسی کیفری 1392، مسیر جهت حمایت از بزه‌دیدگان هموارتر شده است، ولی اقدامات بیش‌تری جهت پیش‌گیری و مقابله با این پدیده ضروری است. نتیجه‌گیری: علیرغم اقدامات انجام شده جهت مقابله با قاچاق انسان در چند دهه اخیر، آمارها نشان می‌دهد که این اقدامات چندان مؤثر نبوده است. در این میان وقوع جنگ‌های داخلی در منطقه و ظهور گروه‌های تروریستی سهم بسزایی در افزایش آمار قاچاق داشته است. امروزه با افزایش مهاجرت پناهجویان افغانی، پاکستانی، سوری، عراقی و آفریقایی به کشورهای اروپای غربی، این کشورها به هدف اصلی قاچاقچیان تبدیل شده است.. موقعیت جغرافیایی ایران به ویژه همجواری با کشورهای درگیر در جنگ و امنیت حاکم بر کشور، موجب شده که بسیاری از قاچاقچیان، ایران را به عنوان محل ترانزیت یا به عنوان کشور مقصد انتخاب کنند. از این رو ضروری است تدابیر مختلفی جهت مقابله با قاچاق اتخاذ گردد. در کنار تجدیدنظر در قوانین مختلف، توسعه همکاری‌های چند جانبه و بین‌المللی نیز گام موثری در مبارزه با قاچاق انسان خواهد بود.