تحولات نهاد پلیس در بستر یافته های جرم شناسی

Abstract

چکیده زمینه و هدف: در دهه‌های اخیر، نظریه‌های جرم‌شناسی، تقریباً تمامی حوزه‌های علوم جنایی و به خصوص آیین دادرسی کیفری از جمله نهاد دادستانی، بازپرسی، صدور حکم و اجرای آن‌را را متحول ساخته است. با توجه به اینکه پلیس به عنوان اولین فرایند کیفری و حلقه ارتباطی مردم و دستگاه قضایی شناخته می‌شود، سؤال این است که آیا این نهاد نیز از یافته‌های جرم‌شناسی تأثیر پذیرفته است؟ در این نوشتار، پس از بیان ویژگی‌های پلیس سنتی و انتقادات وارد بر آن از منظر نظریه‌های جرم‌شناسی، پلیس نوین و انتقادات وارد بر آن، مورد مطالعه قرار خواهد گرفت. روش تحقیق: این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها: نهاد پلیس در طول تحولات حقوق کیفری، همچون دیگر نهادهای کیفری، مشمول تحولات گوناگونی شده است. این تحولات که متاثر از یافته‌های جرم‌شناسی می‌باشند، این نهاد را در طول سال‌های متمادی دچار تغییرات اساسی کرده است. پلیس در ابتدا همچون سیستم عدالت کیفری، صرفاً با تاکید بر اعمال کیفری و دستگیری فوری بزهکاران، سعی بر آن داشت تا بر افکار عمومی جامعه تاثیر بگذارد و از این راه از وقوع جرم پیشگیری کند؛ اما ناکارآمدی رویکرد سرکوبگر حقوق کیفری و پلیس، انتقاداتِ گسترده‌ای را از سوی مکاتب جرم‌شناسی به خصوص مکتب واکنش اجتماعی در پی داشت. این انتقادات باعث شد تا تغییرات شگرفی در این حوزه‌ها رخ دهد. پلیس نوین که محصول این انتقادات است، به دو صورت مشارکت محور و ‌کنترل‌محور ظهور پیدا کرد. نتیجه‌گیری: ایران نیز از تحولات بین‌المللی و یافته‌های جرم‌شناسی در حوزه وظایف و اختیارات پلیس تأثیر پذیرفته و در دهه‌های اخیر به سمت پلیس جامعه‌محور حرکت نموده است که می‌تواند بازوی توانمند دستگاه قضایی باشد. تأثیر این تحولات در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 به خوبی قابل مشاهده است.