نقش معتصم‌السلطنه در شورش کلنل محمدتقی خان پسیان

Abstract

در اواخر دوره قاجار اوضاع کشور به سبب برخی عوامل داخلی و خارجی بحرانی شد و در نقاط مختلف شورش‌هایی به وقوع پیوست. در این شورش‌ها در کنار رهبران، طیفی از نخبگان قرار داشتند که با اهداف و علایق مختلف در ایجاد شورش‌ها، ادامه و سقوطشان نقش‌آفرین شدند. سید مهدی فرخ (معتصم‌السلطنه) ازجمله این بزرگان است که در کنار برخی چهره‌های تأثیرگذار خراسان در سیاست‌های محمدتقی خان پسیان اثرگذار گردید؛ بنابراین پژوهش حاضر به شیوه کتابخانه‌ای و با استفاده از منابع و اسناد می‌کوشد به این سؤال بپردازد که نقش فرخ در شورش کلنل پسیان چگونه بوده است؟ یافته‌های پژوهش بر آن است که سیاست‌های سید ضیاءالدین طباطبایی و اعزام فرخ جهت اجرای آن، زمینه‌ساز آغاز بحران خراسان بود که نگرش فرخ نسبت به طبقه سنتی جامعه و نماینده آن قوام‌السلطنه در این انتخاب سید ضیاء مؤثر گردید. نحوه بازداشت قوام‌السطنه والی خراسان در این برهه از زمان و اطاعت از اوامر دولت توسط کلنل پسیان و هم‌چنین نقش فرخ در دستگیری قوام بر آینده روابط اثر گذاشت. در ادامه با اعلام نخست‌وزیری قوام‌السطنه و اجرای سیاست‌های دولت نسبت به دفع ناآرامی‌ها و خصومت قوام نسبت به ایشان منجر به آغاز شورش گردید که سرانجام با توجه به نقش فرخ و اقدامات کلنل پسیان و قوام‌السلطنه به درگیری و قتل کلنل پسیان انجامید.