بررسی تأثیر ترکیب سپاه صفاریان بر جنگ دیرالعاقول و پیامدهای سیاسی و نظامی آن جنگ بر حکومت یعقوب لیث

Abstract

جنگ دیرالعاقول یکی از پیکارهای مهم قرن سوم هجری بود که در آن قدرت گسترش‌طلب صفاریان در برابر خلفای عباسی که به تازگی خود را از چنگ سیطره­ ترکان رها ساخته بودند، قرار گرفت. زمینه­های رویارویی یعقوب لیث صفاری با خلافت عباسی با تصرف کرمان و فارس فراهم شده بود، اما پایان دادن به حکومت طاهریان توسط یعقوب، نقطه­ی پایانی بر مسامحه در روابط نه چندان حسنه­ صفاریان با خلفا بود. فرضیه­ی مقاله حاضر این است که سپاه صفاری که کامیابی یعقوب در پیکارهای پیشین را رقم می­زد، در جنگ دیرالعاقول سبب شکست او شد. ترکیب ناهمگون سپاه یعقوب که برخی از آنها به خلافت عباسی گرایش داشتند از چیرگی بر خلافت ممانعت نمود. مقاله­ی حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تأکید بر منابع دست اول تاریخی به نگارش درآمده است. سؤال اصلی مقاله حاضر این است که ترکیب سپاه صفاریان چه تأثیری در نبرد دیرالعاقول داشت و شکست دیرالعاقول چه پیامدهای سیاسی و نظامی برای حکومت یعقوب داشت؟ مقاله حاضر به این نتیجه رسیده که ترکیب ناهمگون سپاه صفاریان مهم­ترین عامل در شکست یعقوب در جنگ دیرالعاقول بود که تأثیر زیادی بر کارکرد نظامی سپاه صفاریان گذاشت و یعقوب تا پایان عمر موفق به ترمیم نقصان­های حاصل از جنگ دیرالعاقول بر سپاهش نشد.