کارکرد امنیتی دیوان برید در حکومت‌هایمرکزیایران (ازسده 3 تا 9 ق.)

Abstract

یکی از دیوانهای مهم در تشکیلات اداری حکومتهای مسلمان و از جمله در تاریخ ایران که کارکردی مهم در عرصه خبریابی و خبررسانی و امنیت کشور داشت، دیوان برید بود. ضرورت اداره قلمرو گستردة حکومتی، کسب اخبار و حوادث از ایالات و انتقال آن‌ها به مرکز سیاسی، مراقبت از نحوة عمل کارگزاران در منطقة حکمروایی خویش، انجام خدمات پستی و اقدامات جاسوسی موجب شد که این دیوان از اهمیت و جایگاه مهمی در نظام دیوانی برخوردار شود و به گونهای در حکم چشم و گوش حاکمیت در سراسر قلمرو حکومتی درآید. در این پژوهش به روش تاریخی و شیوة توصیفی- تحلیلی جنبههای اهمیت و کارکرد امنیتی دیوان برید در حکومتهای مرکزی در تاریخ ایران بررسی شده است. یافتة پژوهش نشان میدهدکهکارکردگستردةدیوان برید، جایگاه و اهمیت آن را در نظامهای سیاسی چنان تعیین کننده نمود که شیوة عملکرد این نهاد در پایداری و دوام یا ناپایداری حکومتهاتأثیربهسزاییداشت